Mjerna stanica za praćenje kvaliteta vazduha na Gagovića imanju izmjerila je danas, u periodu od 10 do 11 časova, koncentraciju PM10 čestica od čak 160,5 mikrograma po kubnom metru, zbog čega je kvalitet vazduha označen kao loš. Dim je okovao grad, naročito tokom noćnih sati, kada se Pljevljima širi intenzivan miris paljevine koji građanima nadražuje i „grebe“ grlo. Sve ukazuje da je uzrok ovakvog zagađenja usred ljeta požar na deponiji drvnog otpada nekadašnjeg ŠIK-a „Velimir Jakić“ u Radosavcu – deponiji za koju, sudeći prema dosadašnjem prebacivanju odgovornosti, niko nije nadležan.
Izmjerena koncentracija PM10 čestica više je nego trostruko veća od propisane dnevne granične vrijednosti od 50 mikrograma po kubnom metru. Jedno satno mjerenje samo po sebi ne predstavlja potvrdu prekoračenja dnevnog prosjeka, ali jasno pokazuje ozbiljnost trenutnog stanja i zahtijeva hitnu reakciju nadležnih institucija.
Posebno zabrinjava što se ovakve vrijednosti bilježe krajem avgusta, kada nema grijne sezone i hiljada aktivnih individualnih ložišta koja se tokom zime najčešće označavaju kao jedan od glavnih uzroka zagađenja vazduha u Pljevljima.
Problem deponije nekadašnjeg ŠIK-a „Velimir Jakić“ nije nastao ovog ljeta. Deponija gori i tinja godinama, požari se ponavljaju, a uprkos brojnim upozorenjima nikada nije trajno sanirana niti je drvni otpad uklonjen na bezbjednu lokaciju.
U unutrašnjosti deponije postoje brojna mjesta iz kojih neprekidno izbija dim. Gašenje površinskog dijela požara zato donosi samo privremeno olakšanje, dok vatra nastavlja da tinja duboko ispod naslaga pilotine i drugog drvnog otpada.
Najveću cijenu takvog odnosa nadležnih plaćaju građani koji žive u neposrednoj blizini deponije. Oni su praktično čitavo ljeto primorani da drže zatvorene prozore zbog dima i neprijatnog mirisa koji se, naročito tokom večeri i noći, šire prema njihovim kućama.
Umjesto da tokom ljeta provjetravaju svoje domove, građani strahuju šta će udahnuti ukoliko otvore prozor. Noći su posebno teške, jer se dim spušta prema naseljenim djelovima grada, miris paljevine ulazi u kuće, nadražuje oči i disajne puteve i grebe grlo.
To više nije povremeni incident, već višegodišnji ekološki problem pred kojim institucije zatvaraju oči. Gašenje trenutnog požara može samo privremeno ublažiti posljedice, ali nije trajno rješenje. Deponija mora biti potpuno sanirana, njen sadržaj uklonjen na bezbjednu lokaciju, a odgovornost za njeno održavanje jasno utvrđena.
Dok institucije raspravljaju o tome ko jeste, a ko nije nadležan, građani udišu dim. Njima nije važno ko će prvi pronaći opravdanje, već ko će ugasiti požar i trajno ukloniti opasnost.
Ekološka inspekcija još se nije oglasila. Javnost nema informaciju da li su inspektori izašli na teren, da li je izvršeno uzorkovanje, ko je označen kao odgovoran, koje su mjere naložene i u kojem roku moraju biti sprovedene.
Ćuti i Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera, iako upravo taj resor treba da prati kvalitet vazduha, kontroliše izvore zagađenja i obezbijedi sprovođenje propisa iz oblasti zaštite životne sredine.
Hitno mora da se oglasi i lokalna uprava. Građani imaju pravo da znaju šta je Opština Pljevlja do sada preduzela, da li je zatražena pomoć od države i kada se može očekivati makar smanjenje količine dima koji se danima širi prema gradu.
Istovremeno, Ministarstvo ekologije ne izvršava ni obavezu propisanu Zakonom o posebnim mjerama za zaštitu životne sredine u opštini Pljevlja. Tim zakonom Ministarstvo je obavezano da osnuje posebnu kancelariju sa sjedištem u Pljevljima, koja bi pružala stručnu i administrativnu podršku lokalnoj upravi i privrednim subjektima u pripremi ekoloških projekata.
Kancelarija, prema dostupnim informacijama, još nije otvorena. Ministarstvo zato mora javno da objasni zbog čega ne izvršava obavezu propisanu zakonom koji je usvojila Skupština Crne Gore. Zakoni ne mogu važiti samo za građane i privrednike, dok ih državni organi primjenjuju kada im odgovara.
Najlakše je zatvoriti kotlarnicu u Skerlićevoj ulici, predstaviti taj potez kao rješavanje problema i potom se baviti drugim temama. Mnogo je teže reagovati kada deponija gori, dim okiva grad, a koncentracija PM10 čestica usred ljeta dostiže 160,5 mikrograma po kubnom metru.
Zato se mora postaviti pitanje političke i institucionalne odgovornosti ministra Damjana Ćulafića. Ministar pod čijim resorom Ekološka inspekcija ne reaguje, dok Ministarstvo istovremeno ne ispunjava zakonske obaveze prema Pljevljima, dužan je da građanima saopšti šta je preduzeto i zbog čega je dozvoljeno da ovaj problem traje godinama.
Ukoliko Ministarstvo i Ekološka inspekcija nastave da ćute, Skupština Crne Gore i njen nadležni odbor morali bi da zatraže kontrolno saslušanje ministra Ćulafića i rukovodilaca nadležnih institucija. Neko konačno mora da objasni ko je bio dužan da reaguje, zašto deponija nije sanirana i ko će snositi odgovornost zbog toga što građani godinama žive uz dim i zagađen vazduh.
Pljevlja nisu ničija deponija niti eksperimentalna baza na kojoj će se provjeravati koliko zagađenja građani mogu da izdrže. Pljevljaci nisu građani drugog reda, već ljudi koji žele da ostanu u svom gradu, otvore prozor, izvedu djecu napolje i udahnu vazduh bez straha od posljedica.
Pljevljacima više nisu potrebna obećanja, strategije i prebacivanje nadležnosti. Potrebni su im hitno gašenje požara, trajna sanacija deponije, jasna odgovornost i institucije koje će konačno početi da rade svoj posao i poštuju zakone ove države.
