Osnovni cilj rezidbe je da se na svakoj voćki uspostavi ravnoteža između vegetativnog i generativnog potencijala. Kako bi se rezidba obavila na pravilan način, treba poznavati bujnost drveta, odnosno broj i dužinu izdanaka. Rezidba je osnova za visokikvalitetan rod i ne smije da se radi na pamet.
Postoje dva osnovna pristupa u rezidbi voćaka :
- Rezidba radi formiranja uzgojnog oblika
- Rezidba u rodu
Prilikom formiranja uzgojnih oblika, prije svega definišu se raspored i položaj skeletnih i poluskeletnih grana, rodnih nosača i obrastajućih grančica ( rodnih i nerodnih ) u prostoru i prema provodnici, sa osnovnim ciljem da koeficijent produktivnosti bude jednak 1.
Oblik krune treba da bude izabran da se pomoću njega može dobiti najbolji mogući kvalitet plodova uz što racionalniji način proizvodnje usklađen sa ekozahtjevima.
Na izbor oblika krune presudan uticaj imaju sorta i podloga, a zatim kvalitet zemljišta, agrotehničke mjere, ekonomičnost proizvodnje itd.
Kod slabo bujnih kombinacija sorta/podloga, na primjer ajdared, zlatni delišes na podlozi M9, u intezivnim zasadima primjenjuje se isključivo vitko vreteno male visine.
Kod istih kombinacija sorti na podlozi M26 već se primjenjuje vitko vreteno na prelazu ka vretenastom žbunu i ista kombinacija sorti na srednje bujnoj podlozi MM106 primjenjuje se vretenasti žbun.
Kod vitkog vretena na podlozi M9 neophodna je potpora, što poskupljuje investicije za podizanje voćnjaka, dok na podlogama M26 i MM106 nije potrebna potpora.
U našim agroekološkim uslovima treba forsirati gajenje jabuke na podlozi M26 i MM106.
Izbor oblika krune je izuzetno značajan i sa aspekta ekonomičnosti izvođenja svih operacija – rezidba, berba, prorjeđivanje plodova itd.
Na primjer, prilikom rezidbe malih stabala računa se 40-60, a kod velikih 200-300 radnih časova po hektaru.
Inteziviranje proizvodnje, sa agro i pomotehničkog stanovišta u najvećoj mjeri je ostvareno smanjivanjem dimenzija voćaka i povećanjem broja stabala po jedinici površine u voćnjaku, odnosno uvođenjem slabo bujnih kombinacija sorta/podloga.
Efekat smanjenja habitusa i povećanja broja stabala po ha imali su krajnji rezultat povećanje prinosa po jedinici površine uz manji utrošak rada po jedinici površine.
KOEFICIJENT PRODUKTIVNOSTI KROŠNJE
(K pk ):
Pokazuje koliki je dio krošnje u procesu aktivne diferencijacije vegetativnih i generativnih tačaka rasta i njihovog rasta i azvitka (neproduktivni dio krošnje predstavlja zona ogoljelih osnovnih grana u unutrašnjosti krošnje)
Nekoliko opštih praktičnih savjeta pri rezidbi :
1. Treba orezivati kasno tokom mirovanja kako bi se izbjegla oštećenja od hladnoće
2. Rezidba treba da je jača kod manje bujnih sorti i slabija kod bujnih sorti
3. Prekraćivanje treba obavljati iznad pupoljka u suprotnom smjeru od pupoljka
4. . Ne praviti rezove preblizu grani sa koje se izdanak ili druga grana odstranjuje.
5. Ne obavljati kompletnu rezidbu sa ciljem da se dosta zasjenjeno drvo transformiše u
rodno tokom samo jedne godine. Ovakvu rezidbu treba razvući na nekoliko godina.
6. Premazi za rane nastale orezivanjem nisu neophodni u periodu mirovanja vegetacije.
7. Alat koji se koristi pri orezivanju treba prilagoditi veličini grane koja se uklanja. Koristiti
ručne makaze za male grančice, makaze za rezidbu za grane srednje veličine i testeru za
velike grane.
KADA OREZIVATI VOĆKE
Rezidba rodnih stabala se uglavnom obavlja u periodu mirovanja. Ponekad se stabla orezuju i u periodu porasta, ali ljetnja rezidba obično služi za rešavanje specifičnih problema. Stabla se mogu orezivati tokom svih zimskih mjeseci, ali je najbolje rezidbu odložiti do sredine zime. Ranija rezidba, prije nego što stablo dostigne najveću čvrstinu, može u velikoj mjeri povećati opasnost od oštećenja zbog niskih temperatura. Ovo je posebno bitno kada se stablu nanose veliki rezovi. Oštećenja od niskih temperatura nastala kao posledica rezidbe su veoma često uzroci raznih vrsta raka i truleži drveta. Ponekad neodgovarajuće vremenske prilike značajno odlažu rezidbu, pa novi porast započne prije nego što se orezivanje završi. Generalno, ako se završi prije cvjetanja, zakašnjela rezidba neće negativno uticati na rodna stabla dobre bujnosti, ali će već kasnija rezidba dovesti do smanjenje bujnosti.
Rezidba voćaka u rodu
Označava skup pomotehničkih zahvata kojima se uspostavlja i održava određeni odnos između rasta i rodnosti i rodnosti datih kombinacija sorta/podloga.
Odnos između rasta i rodnosti na jednom stablu određen je međusobnim odnosom:
1. Kategorija pupoljaka ( vegetativni, generativni )
2. Kategorije prirasta ( ljetorasti i rodne grančice )
3. Broja listova i broja plodova.
Neophodno je poznavati sljedeće biološke karakteristike svake pojedine kombinacije sorta/podloga :
Tip organogeneze rodnog drveta Dominantan tip rodne grančice koja donosi fiziološki zrele plodove ( poduktivne rodne
grančice ) Rodni potencijal i njegovu realizaciju u datim agro-ekološkim uslovima gajenja. U cilju uspostavljanja određenog odnosa između rasta i rodnosti, u različitih sorti, najčešće se mora izvoditi i neke od sljedećih pomotehničkih zahvata :
Tehnike reza:
1. Prorjeđivanje
– odstranjuje se višak izboja, grančica ili grana.
– prihvatljivija tehnika jer se tim postupkom odstranjuje višak izboja.
– održava se bolja ravnoteža između rasta i rodnosti.
2. Prikraćivanje
– odstranjivanje vršnog dijela izboja, grančice.
– primjenjuje se u mlađih voćaka za vrijeme formiranja uzgojnog oblika ili ukoliko
ima prevelik broj rodnih pupova.
– postiže se razgranavanje na određenoj visini.
3. Rovašenje
– postupak zasijecanja kore (u obliku slova V) – prekid floema.
– osigurava se veća količina hraniva za rast pupa.
Pinsiranje predstavlja odstranjivanje vršnog, zeljastog dijela mladara, time se zaustavlja njegov rast za 15-20 dana, dok se u pazuhu poslednjeg ostavljenog lista ne formira ljetnji pupoljak, koji će produžiti rast mladara.
Ovaj zahvat se izvodi u toku proljeća, u periodu intezivnog rasta mladara i po potrebi se može ponoviti više puta. Rano izvedeno pinsiranje, u maju, kod stabala trešnje u prvoj godini nakon sađenja uticalo je na bolje razgranjavanje. Zakidanje vrhova mladara može uticati i na veće diferenciranje cvjetnih pupoljaka kod mladih stabala trešnje.
Podmlađivanje, voćaka je pomotehnička mera koja se primenjuje u ekstezivnoj proizvodnji kod stabla koja se ne režu redovno.
Cilj podmlađivanja je da se oštrom rezidbom obnovi rodna površina krune, produži rodnost i poboljša kvalitet plodova.
Stepen rezidbe je utoliko oštriji ukoliko su stabla starija i više zapuštena. Kod mlađih stabla primjenjuje se blaža rezidba.
Podmlađivanje se može obaviti u dva termina: rano u proljeće, posle kretanja vegetacije ili u toku ljeta, po završetku berbe plodova.
Postoji narodna izreka: „Svi znaju da sijeku, malo je onih koji znaju da režu”.
Voćke se ne smiju orezivati na pamet. Bolje je stabla ne rezati, nego ih rezati pogrešno.
Radoslav Bele Zečević – AGRONOM, pripravnik u NVO “ Da zaživi selo “
