Svečano otvaranje puta Pljevlja – Žabljak – Šavnik i privremenog mosta na Tari , zakazano za 24. septembar 1935. godine, predsednik tadašnje vlade KJ dr Milan Stojadinović sa ministrima i pratnjom, iskoristio je za posetu Pljevljima 23. 9. 1935. godine. Po pričanju tadašnjih savremenika ovog događaja, pregledom štampe i fotografija, Pljevljaci su sa oduševljenjem dočekali predsednika vlade g. Stojadinovića , ministra građevine Miloša Bobića, ministra prosvete Dobrivoja Stošovića i druge goste iz pratnje, koji su u poslepodnevnim časovima došli u Pljevlja. U čast visokih gostiju, u čaršiji kod nekadašnjeg Srpskog kralja ( kasnije Zelengore) napravljen je slavoluk a u dočeku je bilo opštinsko rukovodstvo sa predsednikom Bogdanom R. Nenedićem , sreskim načelnikom , komandantom mesta, rukovodiocima, bolnica,pošte, suda i dr. verske starišine, arhijerejski namesnik prota Savo T. Vukojičić sa sveštenstvom, , muftija sa imamima, direktori gimnazije i škola sa profesorima i učiteljima, društva Bratstvo, Gajret, Kolo srpskih sestara, Ženska podružina i dr..Uz sami slavoluk bili su postrojeni sokoli, učenici gimnazije , vatrogasci, učenici osnovne škole… ( Vidi Program dočeka !)…
Uveče je za visoke goste priređen u zgradi Srpskog pevačkog društva Bratstvo ( ulica Princa Đorđa, sada Tršova – naspram zgrade današnje gimnazije) banket. Gosp. Stojadinović se na večeri zahvalio na srdačnom dočeku, a burno su pozdravljenje njegove reči:
– Ja ne znam šta znači reč Sandžak na turskom ? Čuo sam da zmnači barjak ili zastavu ? Ali, reče mi jedan prijatelj, večeras sa tom zastavom nisu hteli da se zakite ni braća Crnogorci ni braća Srbijanci i tako je Sandžak ostao između dve stolice, ni levo ni desno…Takvo stanje stvari ne može da bude i takvo stanje ne sme dalje da ostane. Sandžak je kolevka stare srpske države, ali on je važan i za našu veliku državu Kraljevinu Jugoslaviju Sandžak je spona između severa i juga, između istoka i zapada. Sandžak je most između Srbije i Crne Gore, između Bosne i Južne Srbije. On je most gde se sustižu, gde se mešaju dve vere da zajednički žive i zajednički rade za bolju budućnost svih i Sandžak.
Dr Milan Stojadinović ( 1888 – 1961) političar, pravnik, vrsni ekonomista i znalac finansija u čije je vreme JU dinar bio jedna od najjačih valuta u nekadašnjoj Evropi, ministar finansija u tri navrata, a dva puta predsednik vlade, profesor univerziteta i predsednik stranke Jugoslovenske radikalne zajednice tzv JRZ koja je imala najveći broj pristalica i u Pljevljima gde su im lideri bili braća Vojislav Vojo i Bogdan R. Nenadić.
Saobraćajne prilike u Pljevljima i Raškoj oblasti nisu ni danas na nekom nivou, a tek posle Prvog ili Velikog rata ! Za vreme turske saobaćajnice su bili pogodne za konjske karavane i kiridžije. Austro- ugarska je za svoje vojne i trgovinske potrebe izgradila puteve Metaljka – Pljevlja i Pljevlja – Prijepolje…Razmatralo se o izgradnji pruge: Foča – Pljevlja – Bijelo Polje ! Izgradnju puta Nikšić – Pljevlja podržao je kralj Aleksandar kada je 1932. godine dolazio u Crnu Goru. On je odobrio da se izgradi put Šavnik – Pljevlja i most na reci Tari. (Krak od Nikšića do Šavnika bio je izgrađen).
Da je Durmitorski put , djelo
blaženopočivšeg kralja Aleksandra.
Prednost je data „ hajdučkom prillazu“ na Lever Tari , između Bobova i Premćana. Rekonsrukcija dionice outa Pljevlja – Odžak i izgradnja puta Odžak . Tara odobrilo je Ministarstvo građevine 31.3.1925. Trasiranje puta izvršila je Okružna građevinska sekcija u Pljevljima.
Istovremeno kad i put Pljevlja – Tara , rađen je deo državnog puta Rudo – Pljevlja u dužini 7.582 metra. Na licitaciji , izgradnja je ustupljena građevinskim preduzimačima : Lazaru Lazu Živkoviću Mošu iz Pljevalja ( 1.082 m za sumu 1.496.657 din) i Jovanu Rončeviću iz Knjaževca. ( Više na ovu temu Istorija Pljevalja i Pljevlja u dokumentima 1918 – 1941 Milića F. Petrovića)
Da se vratimo Stojadinoviću, koji ćeš još jedanput dolaziti tj prolaziti kroz Pljevlja, ali ne više ni tako srdačno primljen ni ispraćen. Naime , njegova vlada je svim silama radila na usvajanju Konkordata, ugovora sa katoličkom crkvom kojoj se u Jugoslaviji daju veća prava nego srpskoj pravoslavnoj crkvi, kako bi se udovoljilo i umirilo stalno hrvatsko nezadovoljstvo . Protesti, naroda , crkve, krvava litija i misteriozna smrt patrijarha Varnave 1937. godine kao i njegove braće Uroša i Alekse, umanjili su ugled Milana Stojadinovića kod naroda. Stojadinović je kidnapovan početkom rata 1941, od engleskih obaveštajaca i odveden u Mauricius, gde je proveo rat. Posle rata živi i radi u Buenos Airesu, gde mu se ispredaju razne priče kao agentu UDBE, Pavelićevom prijatelju i sl. što je on u svojim memoarima demantovao.
DR Milan Stojadinović, rođen je u Čačku 04.8.1888 od oca Mihaila i majke Milice Pavlović. Preminuo je u Buenos Airesu 26.10. 1961.
Ministar vojske i mornarice g. Petar Živković, predsed.vlade dr Milan M. Stojadinović i Mehmed Spaho ministar saobraćaja.
Plakat štamparije Braće Kavaja: Programa dolaska g. Milana Stojadinovića, ministara i drugih gostiju u Pljevlja ,23.09.1935. godine.
Uroš M. Bajić, koji je šoferski zanat izučio u Budimpešti, bio je prvi prevoznik putnika i pošte na relaciji Pljevlja – Žabljak i Pljevlja – Rudo.
U sklopu izgrađenog puta , napravljen je i privremeni most na reci Tari.
Žabljak, i pansioni Marka Karadžića, na razglednici iz 1935. godine.
Šavnik u vreme otvaranja puta 1935. ( Razglednice Miloja Popovića Kavaje, hvala mu !)
Za ljubitelje starih automobila, evo još jedne stare razglednice iz moje kolekcije: Autobus na relaciji: TREBINJE – NIKŠIĆ I OBRATNO ! daleka 1930. godina.
autor, Vojkan T Bojović
2 коментара
Lijepo je podsjećati nas na svoje istorijske dogadjaje.Uočavam da u to vrijeme zvanično pismo (program posjete odbora opštine) u opštini je bilo ćirilično sa ekavštinom.Lijepo zaznanje.
Milan Stojadinovic je srbijanski politicar, ekonomski strucnjak ali i veliki pobornik priblizavanja Jugoslavije silama Osovine, tj Njemačkoj i Italiji te je zbog toga 1939.god. je smijenjen sa mjesta predsjednika vlade od strane Kneza Pavla, namjesnika, a na zahtjev Britanaca. Poznat je po veoma represivnim metodama obračunavanja sa komunistima. Nakon toga je prognan na ostrvo Mauricijus a posle II sv,rata pošto mu je povratak u Jugoslaviju zabranjen, odlazi u Južnu Ameriku gdje sa drugim izbjeglim nacionalistima aktivno radi na uništenju tadašnje Jugoslavije. Iz tog perioda je poznat njegov proglas svim nacionalistima kojim poziva na rušenje Jugoslavije a koji je potpisao zajedno sa ANTOM PAVELIĆEM. Tako da , što se njegove posjete tiče, mislim da se i nemamo baš čime dičiti….