Saopštenje za javnost NVO „Ekološko društvo Breznica“ povodom najnovijeg prekoračenja aerozagađenja u Pljevljima i ponovnog prekoračenja zakonske granice za brojene štetene elemente u vazduhu
Nakon što su obaviješteni direktor AZŽS i predsjednik Opštine, zatim neki od poslanika i odborika, od strane jednog građanina, da je prekoračenje nekoliko puta veće od dozvoljenog i da je trend rasta, nakon dva sata je potpuno prekinuto onlajn izvještavanje o zagađenju. Podataka nema već dva dana. Smatramo da nije, niti može biti – slučajno!
Tako je samo 02. 08. 2016 godine, u 9 časova, imali koncentracije PM10 -276,2μg/ m3, što je više od pet i po puta, ili preko 276%, više od maksimalno dozvoljene granice, dok je koncentracija 03. 08. 2016 godine, u 9 časova ujutru bila skoro identičnaprethodnoj.
Zakonske granice su odavno u konstantnom prekoračenju, a niko od nadležnih ne reaguje.Prekoračenja i benzoapirena su vrlo često u prekoračenju, nekada i preko dvadeset puta veše od dozvoljenih graničnih vrijednosti.
Pljevljaci i dalje udišu najlošiji vazduh u Evropi i zvanično su najzagađeniji grad Evrope (prema izvještaju Svjetske Alijanse za zdravlja i životnu sredinu iz Decembra 2014 godine). Iako je ljeto i dalje se bilježe enormna prekoračenja PM10 i PM 2,5 častica, SO2, NOX –a u vazduhu.
Pošto je u Decembru 2015 godine direktor Agencije za zaštitu životne sredine, gospodin Ervin Spahić, uputio ekološkom nevladinom sektoru poruku, da koristimo validne podatke o mjerenjima, to smo ovoga puta, kao i saki put ranije koristili upravo podatke Agencije. Na njemu je sad obaveza da objasni građanima Pljevalja i javnosti, zašto on i institucija na čijem je čelu ne preduzima ništa da zaštiti zdravlje stanovnika Pljevalja koje se ponovo, po ko zna koji put našlo u potpunoj agoniji i opasnosti.
Ovih dana, iako je ljetnji period, zagadjenje vazduha u Pljevljima kao i prošle godine, obara sve rekorde po zagadjenosti i količini labdećih čestica PM 10 ali i drugih veoma opsanih i štetnih materija u vazduhu.
Prisutni su i drugi veoma toksični i po zdarvlje ljudi veoma opasni hemijski elementi koji negativno utiču na zdravlje stanovnika Pljevalja.
Želja nam je da ukažemo na važnost toga da političke partije, nevladine organizacije, ( a uvidom u validne podatke, prije svega mislimo na koncetracije PM10 čestica ) i medicinski stručnjaci, zdravstvene organizacije ( javno zdravlje, klinička medicina ), stručnjaci iz oblasti zaštite životne sredine reaguju na ovakve stvari jer bi oni zapravo trebali biti od pomoći onima koji rade u lokalnim i državnim organima, kao i da bi se uz njihovo aktivnije učešće operativnije sprovela kontrola kvaliteta vazduha i koliko – toliko smanjila opasnost po zdravlje stanovništva.
Mišljenja smo da je neophodno konačno pristupiti propisivanju vrijednosti za pragove upozoravanja i obavještavanja javnosti, kada se radi o koncetracijama PM čestica,jer se u svim dosadašnjim izvještajima navedi da su vrijednosti iznad graničnih vrijednosti, a zakonom je propisano da se ne smijuprekoračiti duže od 35 puta godišnje. U Pljevljima imamo prekoračenja i preko 200 dana u jednoj kalendarskoj godini.
Ni ovoga puta, kao i svaki put ranije, niko nije našao za potrebu da gradjane Pljevalja obavijesti i upozori, da je zagađenje enorno povećano i da postoji opsanost ozbiljnog narušavanje njighovog zdravlja.
Famozni plan kvaliteta vazduha za opstinu Pljevljima koje je donijelo Ministarstvo Održivog razvoja i Turizma u februaru 2013 godine, je samo mrtvo slovo na papiru jer od njegovog donošenja do danas, a danas je 2016 godina, ni jedna mjera iz tog dokumenta nije u potpunosti i na pravi način realizovana.
U tom dokumentu izmedju osatlog stoji:
“Na osnovu Zakona o zaštiti vazduha („Sl. List CG”, broj 25/10) član 21, u zonama gdje koncentracije zagađujućih materija prelaze bilo koju uspostavljenu graničnu ili ciljnu vrijednost, uzimajući u obzir granice tolerancije ukoliko su propisane, Ministarstvo, u saradnji sa Agencijom i organima lokalne uprave na čijoj se teritoriji zona nalazi, donosi plan kvaliteta vazduha, da bi se u što kraćem roku dostigle vrijednosti utvrđene Uredbom o utvrđivanju vrsta zagađujućih materija, graničnih vrijednosti i drugih standarda kvaliteta vazduha.
Sredstva za izradu i sprovođenje Plana obezbjeđuju se iz državnog budžeta i budžeta jedinica lokalne samouprave na čijoj se teritoriji zona nalazi. Ukoliko se Planom predviđaju i mjere za smanjivanje emisija iz stacionarnih izvora, te mjere je dužan da finansira i sprovodi zagađivač”.
Zašto se ne primjenjuju ove odredbe Zakona i donesenog dokumenta i zašto se i dalje toleriše probijanje graničnih vrijednosti i drugih standarda kvaliteta vazduha, pogotovo za emisije NOx, PM10, PM2.5 i Sox, C20H12 (benzoapiren) ?
Zaštita zdravlja stanovnistva Pljevaljabi trebao i moralo biti prioritet nad svim ostalim prioritetima i predstavljati mjeru u ostvarivanju ciljeva, u prvom redu preventivnog smanjenja broja oboljelih od najtežih bolesti,bez obzira na cijenu koštanja, jer bi trebalo i bilo logično,da je zdravlje gradjana na prvom mjestu(?)
U posjedu smo informacije da su o najnovijim prekomjernim koncentracijama i enormnom aerozagađenju upoznati mnogi politički subjekti i pojedinci (direktor AZŽS, Ervin Spahić, Predsjednik Opštine Mirko Đačić, neki poslanici, odbornici Lokalnog parlamenta i neki novinari) još 03. Avgusta 2016 godine,do podne, ali niko od njih nije našao za shodno da izrazi svoj stav po ovom pitanju (ma kakav on bio). Da stvar bude gora nakon obavještenja pomenutih subjekata o prekoračenju, stopirano je on-line izvještavanje sa mjerne stanice u Skerlićevoj i podataka o izmjerenim parametrima nema od 03. 08 2016 godine od 14 časova? Podataka nema ni danas (04. 08. 2016 godine)?!Može li to biti slučajnost? Mislimo da ne može, jer je previše slučajnosti poslednjih godina oko stapena zagađenja u Pljevljima.
Ovakav neodgovoran odnos svih struktura vlasti, prema gradjanima Pljevalja predstavlja školski primjer bezobzirnosti i bahatosti na štetu cijele zajednice.
Smatrajući da se na ovaj način grubo krše prava građana i da se sa njihovim zdravljemneko godinama kocka, pritom nepotrebno trošeći njihov novac na liječenja po raznim zdravstvenim ustanovama, javno pozivamo nadležne da krenu u rešavanje ovih više tehničkih, nego birokratskih problema koji svima nama proizvodi indirektne i vrlo visoke troškove zbog nečijeg očiglednog nemara i bahatosti.
Konačno bi trebao neko da izračuna i obavijesti građane, koliko država Crna Gora troši novca poreskih obaveznika na liječenje svojih građana, zbog posledica koje su direktno uzrokovane neodgovornim radom zagadjivača u Pljevljima.
U kontekstu obaveza Crne Gore koje proističu iz procesa evropskih integracija treba takođe imati u vidu neophodnost prevazilaženja ovog problema prije pristupanja EU jer konsekvence nepoštovanja standarda propisanih Direktivom o čistijem vazduhu u Evropi (2008/50/EC) podrazumijevaju sudske procese pred Evropskim sudom i državne troškove koji prevazilaze visinu investicije potrebne za dugoročno rješavanje ovog pitanja.
Šta je Benzoapiren C20H12
Benzoapiren se javlja kao rezultat nepotpunog sagorijevanja energenata a produkuje se iz ložišta, izduvnih gasova automobila,dimu cigareta, nalazi se i u katranu…
Benzoapiren je visokokoncentrovana materija koja spada u prvu grupu kancerogena. Prekomjerno izlaganje ovoj veoma toksičnoj materiji može da izazove kancer, jer se zadržava u plućima a proces razgradnje tarje preko godinu dana.
Šta su PM10
Zagađenje vazduha suspendovanim česticama (na engleskom jeziku particulate matter – PM) sastoji se od veoma malih čestica (partikula) u tečnom ili čvrstom agregatnom stanju.
Među njima su posebno značajne one koje mogu dospjeti do najdubljih delova pluća. Ove čestice imaju prečnik manji od 10 μm ili opisno rečeno, prečnik im je manji od 1/7 debljine ljudske dlake. Obično se ove čestice svrstavaju u tri kategorije: – manje od 0,1 μm i označavaju se kao PM0,1, a nazivaju se kao ultrafine suspendovane
– manje od 10 μm i označavaju se kao PM10, a nazivaju se grube suspendovane čestice, i
– manje od 2,5 μm i označavaju se kao PM2,5, a nazivaju se kao fine suspendovane čestice, i čestice.
