Inicijativa da se u Skupštini opštine Pljevlja usvoji deklaracija o poništenju priznanja Kosova otvara pitanje koje prevazilazi dnevnu politiku: šta takva odluka zaista mijenja, kome koristi i da li može proizvesti posljedice po one koji je podrže?
Crna Gora je Kosovo priznala 9. oktobra 2008. godine odlukom Vlade Crne Gore. Tada je saopšteno da je odluka donesena u skladu sa ustavnom nadležnošću Vlade da odlučuje o priznanju drugih država. Drugim riječima, pitanje priznanja ili nepriznanja neke države nije u nadležnosti lokalnih samouprava, već državnih organa.
Upravo zbog toga, deklaracije koje usvajaju opštinski parlamenti ne mogu promijeniti međunarodno-pravni položaj Kosova, niti mogu poništiti odluku Vlade Crne Gore iz 2008. godine. Portal ETV je, nakon odluke Skupštine opštine Zeta, naveo da takve deklaracije imaju politički, a ne pravni karakter, imajući u vidu nadležnosti opština. Slično je još 2023. za Radio Slobodna Evropa ocijenjeno i iz Vlade Crne Gore, povodom ranijih najava u Zeti.
Ipak, iako pravno ne mijenjaju ništa, ovakve odluke mogu imati političku težinu. Skupština opštine Zeta je 12. maja 2026. usvojila deklaraciju o poništenju odluke o priznanju Kosova na teritoriji te opštine. Za nju je, prema medijskim izvještajima, glasalo 19 odbornika.
Slična inicijativa sada je pokrenuta i u Pljevljima. Prema pisanju “Vijesti”, inicijativu je do sredine juna potpisalo 18 odbornika, što je dovoljno za većinu u lokalnom parlamentu koji ima 34 odbornika. Među potpisnicima su odbornici Nove srpske demokratije, Demokratske narodne partije, dio odbornika Demokrata, odbornici Pokreta za Pljevlja i nezavisni odbornik Ratko Pejović.
Na prvi pogled, za dio birača ovakva deklaracija može izgledati kao simbolički čin, poruka političkog i nacionalnog stava. Međutim, pitanje je da li simbolika prestaje da bude bezazlena onda kada počne da proizvodi moguće praktične posljedice.
To pitanje posebno dobija na težini nakon što je predsjedniku Opštine Nikšić Marku Kovačeviću, uoči Vidovdana, zabranjen ulazak na Kosovo. Prema pisanju KoSSeva, Kovačeviću je 26. juna na prelazu Brnjak odbijen ulazak, a kao razlog je u dokumentu navedeno da se lice smatra prijetnjom javnom poretku i javnoj bezbjednosti, nacionalnoj bezbjednosti ili međunarodnim odnosima. U istom izvještaju se navodi da dodatno obrazloženje nije navedeno, kao i da se kosovske institucije u tom trenutku nijesu javno oglašavale.
Kovačević je, prema saopštenju njegove partije koje su prenijeli mediji, trebalo da prisustvuje Vidovdanskom parastosu na Gazimestanu. Time se otvara važno pitanje: ako kosovske vlasti pojedine političke funkcionere iz Crne Gore već tretiraju kao bezbjednosno ili politički sporne, da li lokalne deklaracije o “poništenju priznanja” mogu dodatno obilježiti odbornike i funkcionere koji ih predlažu i podržavaju?
Za sada nema javno dostupne potvrde da bi odbornicima koji podrže takvu odluku automatski bio zabranjen ulazak na Kosovo. Takvu tvrdnju ne bi bilo odgovorno iznositi bez dokaza. Ali, jednako bi bilo neozbiljno ignorisati mogućnost da javno usvojeni politički akti lokalnih parlamenata mogu biti evidentirani i tumačeni kao politički signal.
Tu se pojavljuje paradoks. Upravo oni politički akteri koji Kosovo u javnom govoru predstavljaju kao prostor od posebnog nacionalnog, duhovnog i istorijskog značaja, donošenjem deklaracija bez pravnog efekta mogu sebe učiniti vidljivijim za institucije Kosova. Ako je cilj očuvanje veza sa Gračanicom, Gazimestanom, Pećkom patrijaršijom i srpskim zajednicama na Kosovu, postavlja se pitanje da li su ovakve deklaracije najbolji put — ili mogu proizvesti suprotan efekat.
Dodatnu dimenziju toj dilemi daje činjenica da je predsjednik Opštine Pljevlja Dario Vraneš 2024. godine prisustvovao Vidovdanskim svečanostima u Gračanici. PV portal je tada objavio da je Vraneš, sa saradnicima, prisustvovao izboru Kosovke djevojke u Gračanici, gdje je Anđela Gospić iz Pljevalja bila druga pratilja.
Zato se pitanje ne odnosi samo na politički stav, već i na praktične posljedice. Ako odbornici Pljevalja usvoje deklaraciju koja ne može promijeniti državnu odluku o priznanju Kosova, a istovremeno može biti shvaćena kao politička provokacija ili signal prema kosovskim vlastima. Šta je stvarna korist za građane Pljevalja?
Da li će tom odlukom biti riješen neki lokalni problem? Hoće li ona popraviti stanje puteva, vodosnabdijevanja, grijanja, zapošljavanja, privrede ili turizma? Hoće li pomoći građanima koji žive od svakodnevnog rada, ili će poslužiti samo za nove političke podjele i prikupljanje poena pred biračima?
Ovo nijesu pitanja koja osporavaju bilo čije pravo na politički stav. Naprotiv, odbornici imaju pravo da iznose vrijednosne i ideološke pozicije. Ali građani imaju isto tako pravo da znaju da li se lokalni parlament bavi poslovima iz svoje nadležnosti ili se koristi kao pozornica za teme koje ne može pravno riješiti.
Ako deklaracija nema pravnu snagu, onda njena vrijednost ostaje isključivo politička. A ako ta politička vrijednost može imati praktičnu cijenu — pa makar samo u vidu dodatnog rizika da pojedini odbornici i funkcioneri budu nepoželjni na Kosovu — onda je legitimno pitati: da li je ta odluka korisna ili štetna?
U tom smislu, pred odbornicima u Pljevljima nije samo pitanje da li su za ili protiv deklaracije. Pred njima je i pitanje odgovornosti: da li su spremni da građanima objasne šta Pljevlja dobijaju usvajanjem akta koji ne može promijeniti državnu politiku, ali može proizvesti političke posljedice?
Jer politika se ne mjeri samo porukama koje se šalju biračima. Mjeri se i posljedicama koje te poruke mogu izazvati. A u ovom slučaju, najveći paradoks mogao bi biti upravo taj da se, u ime Kosova, donose odluke koje njihovim donosiocima mogu otežati put ka Kosovu.
