PLJEVLJA PRIJE SVEGA
Da su ova tri predloga dobila podršku i saglasnost Vlade, Opština Pljevlja bila bi potpuno razdužena, stabilna i sa dovoljnim prihodima da rješava sve svoje probleme. Samo od eko-naknada ubirala bi, do 10 miliona eura godišnje. Da je Pljevljima odobreno, ovo što je traženo 2019 (tačnije, traženo je još od 2017), bili bi sledećih nekoliko godina pokrenuti i najvećim dijelom realizovani, svi važni infrastrukturni projekti.
Vlada Crne Gore je uglavnom bila gluva kada smo 2019 godine saopštili naše namjere da riješimo ključna pitanja funkcionisanja Opštine Pljevlja. Koordinatori koji su obavljali političku i savjetodavnu funkciju, pogrešno su interpretirali naše zahtjeve za rješavanje problema. Oni su bili tu da izbroje i utvrde, koliko u kom mjesnom partijskom odboru ima glasova. Realni problemi ih nijesu animirali, a trebali su boraviti u Pljevljima da bi pomogli ovoj opštini.
Početna pozicija nove lokalne vlasti 2014 godine u Pljevljima je bila najteža koja se može zamisliti. Preko 20 miliona neizmirenih obaveza opštine, više od 8 miliona kreditnih zaduženja, dugovi po osnovu izvedenih radova, nema čega tu nije bilo. To bi bilo slično kao da Rudnik uglja duguje 150 miliona ili EPCG pola milijarde. Najteži mogući uslovi rada, a očekivanja građana su bila velika.
Sve je kulminiralo početkom drugog, ubjedljivo osvojenog mandata. Građani Pljevalja pozdravili su svojom podrškom urađeno u periodu 2014-2018. Meni je jasno da građani nijesu podržali posebno nekakvu politiku. Podržali su, prije svega, radni rezultat lokalne uprave. To je bilo obavezujuće i motivisalo je da se više i radi. Do tačke ključanja je došlo zbog nebrojenih rješenja Uprave prihoda da opština izmiri poreze i doprinose. Dio ovih obaveza opština je i mogla izmiriti, ali radije smo novac usmjeravali na projekte i radove. Istu tu Upravu upućivali smo na naplatu koncesione naknade od Vektre Jakić i poravnanje dugova na relaciji Vlada, Opština Pljevlja i Vektra Jakić. Opština je u tom momentu dugovala za sve poreze i doprinose, neizmirivane više od deset godina, 6.000.000 eura ( i to zajedno opština, njena javna preduzeća i ustanove), ali je takođe 6.000.000 potraživala od Vektre Jakić po osnovu koncesija i poreza na nepokretnost. Vlada nije prihvatila prebijanje ovih dugova, a da jeste opština Pljevlja svela bi svoje obaveze po osnovu poreza na nulu.
Tražili smo i otpis dugova Opštine Pljevlja prema EPCG, za ranije naplaćene eko-takse. Vlada je mogla uticati na takvu odluku Odbora direktora EPCG, ali ni to nije htjela. Kasnije je rukovodstvo Opštine postupilo i neslavno i nehrabro, povuklo se i prihvatilo plaćanje ove obaveze u 10 jednakih godišnjih rata (godišnja rata je nesto manje od 300.000). Ovaj novac mogao se usmjeriti na rast subvencija za poljoprivredu i preduzetništvo, ili za infrastrukturne radove. Ali, ispostavlja se po ko zna koji put da je najlakše odlučivati i terete stavljati Opštini Pljevlja.
O zahtjevu Opštine Pljevlja za uvođenje eko-naknade zagađivačima, jedva da su u Vladi prihvatali razgovor (Nacrt Odluke o naknadi za zaštitu i unapređenje životne sredine opštine Pljevlja je u prilogu ovog teksta). Nijesu dozvolili stabilizaciju finansija i stvaranje pretpostavki za dobar i kvalitetan rad u Pljevljima. A drago im je kada DPS ovdje pobijedi na izborima. Te 2018, vrijeme će pokazati, to je bilo poslednji put. Naknadno je Vlada, takodje i neslavno i nehrabro, odobrila eko-naknadu tek za 2020 godinu.
Da su ova tri predloga dobila podršku i saglasnost Vlade, Opština Pljevlja bila bi potpuno razdužena, stabilna i sa dovoljnim prihodima da rješava sve svoje probleme. Samo od eko-naknada ubirala bi, do 10 miliona eura godišnje. Da je Pljevljima odobreno, ovo što je traženo 2019 (tačnije, traženo je još od 2017), bili bi sledećih nekoliko godina pokrenuti i najvećim dijelom realizovani, svi važni infrastrukturni projekti.
Šire posmatrano u Crnoj Gori postoji problem na relaciji Vlada – Lokalne uprave. Budžet Crne Gore za 2022 je blizu 2,5 milijarde. Na drugoj strani, ostvareni prihodi svih opština u Crnoj Gori za 2021 ne prelaze 325 miliona ili 13% državnog Budžeta. Sistem je tako postavljen da opštine, izuzev Podgorice i Budve i ne mogu ostvarivati svoje razvojne programe. Podgorica kao urbani magnet ima olakšice, stabilan Budžet, u njoj država kroz svoje investicije i privatni investitori rade i realizuju više og gradske uprave, a sve se zbraja u benefit Glavnog grada. Budva je magnet kapitala već decenijama. Još svega par primorskih opština ne kuburi sa Budžetom. Ali zato sjever Crne Gore grca u problemima, a Pljevlja su u poziciji najoštećenije strane. Čak i sada, kada je izvjesna nova velika kriza, Pljevlja će najviše da daju, a najmanje da uzimaju. U prvoj polovini tekuće godine EPCG je izvozila struju i održavala život u Crnoj Gori. Sada je do krize u energetici došlo zbog niske proizvodnje u hidroelektranama. Bez Pljevalja EPCG je šuplja priča.
Neispunjavanje ciljeva u pljevaljskoj opštini, imaće drastične posledice. Najugroženiji nam je ljudski resurs. Gubimo stručne i obrazovane ljude (pomenuću ovog puta Branka Banovića, predstavnika najnaprednijih ljudi koje smo mogli ovdje imati), najmanji je u istoriji procenat mladih ljudi u Pljevljima. Građanin nam je po statistici prosječno star 42 godine, po čemu smo najstarija opština u Crnoj Gori.
Mogu li se Pljevljaci nadati boljoj budućnosti uz trenutne aktere na političkoj sceni? I onoj u Podgorici i ovoj ovdje. Postupak recikliranja DPS-a, koji ne opterećuje samo tu partiju, nego cijelu Crnu Goru, oslabljeni DF i Demokrate (oni neće priznati da su oslabljeni, ali objektivno ako si nakon toliko godina uspio da preuzmeš vlast, a onda je izgubio prije svega zbog svojih slabosti i teške unutrašnje nesloge, šta je to nego li oslabljena pozicija), SNP sa svojom neobičnom ulogom, sve zajedno će uticati na dalje komplikovanje političkih prilika. Nakon pada poslednje Vlade, neizvjesno je šta će se desiti sa državnom vlašću i u sledećih dvije sedmice. Ako izuzmemo jastrebove kojih ima u svim strankama i naročito one koji grčevito drže fotelje, onda se objektivno vidi, da je ubjedljiva većina građana zbunjena neuobičajenom političkom situacijom, da je i mnogo manje zainteresovanih za sve što se zbiva. Glasači DPS-a su dezorijentisani novonastalom situacijom kad nema dominantne i presudne uloge njihove partije, nakon 30 godina. Glasači DF-a i Demokrata su razočarani i manje aktivni, što se vidi kroz daleko slabiji odziv na poslednjim protestima, a sve to u odnosu na 2020 godinu. Prirodno je da svaka od ovih energija pada, jer ne možete građane držati u stanju stalne tenzije. To će im sigurno, poslije izvjesnog vremena postati nepodnošljiv teret, bez obzira koju politiku podržavali. Građani će vam uvijek i najviše cijeniti, kada uradite nešto korisno i važno za njih.
Ovo je faza kroz koju Crna Gora mora da prođe. Trodecenijska vlast DPS-a i kratkotrajna vlast DF-a, Demokrata i URE, koji su koristili identične metode vršenja vlasti, nijesu obezbijedile uslove da zakoračimo u predvorje demokratije i da svi do jednog budemo usmjereni na razvoj društva i ekonomije. To će se desiti tek u budućnosti. Korist koju će Crna Gora izvući iz ovog vremena je da više neće biti ničije apsolutne vlasti. To će i Evropa pozdraviti, jer tako kod njih stvari funkcionišu. Koliko god sada politički procesi u Crnoj Gori izgledali mučno, koliko god izazivali zabrinutost građana, ovo je teški put ozdravljenja, tokom koga će političari shvatiti da su i oni obični smrtnici i da moraju biti puno bolji.
Još jedan naš problem je što malo radimo. Mojim komšijama i rođacima u Hoćevini sam govorio da su oni vrijedniji od političara. Oni rade i stvaraju u oblasti poljoprivrede, na imanju razvijaju svoje aktivnosti, stvaraju višak proizvodnje, u mesu, siru, povrću, voću. Svoju kuću drže uspravno, viškove plasiraju, a ljudi imaju priliku da jedu zdravu hranu. Dok ovi vrijedni ljudi rade i po suncu i kiši, i vjetru i snijegu, za to vrijeme stotine crnogorskih političara mlate praznu slamu. Kako li samo formulisaše i ozakoniše ovaj termin “namještenik”? Upravo je raznih namještenika masa, i to baš namještenih, a izrazito neradnih. Parazita koliko ti duša hoće. Struktura pohlepnih i politički ambicioznih, još više će se pocijepati nego što je i do sada, jednostavno je osuđena na pucanje, diobu. Ovi moji Đačići, Čepići, Tomići i drugi su za njih svijet izmislili. Rade ljudi i imaju puno zdraviji odnos prema životu. Život zna da bude težak i zahtjevan, ali oni su žilaviji i izdržljiviji. Oni su zdravi, a namještenici su u najvećem broju slučaja, beskorisni tipovi i to ni vrijeme, ni budžeti ne mogu izdržati.
Politika kod nas ne treba da se refomiše, nego da se transformiše, pravila će morati da se standardizuju (a ne da svaka politika uvodi svoje standarde), a političari da se personalizuju kroz dobar rad i doprinos javnom interesu, da zaborave na namještenja i pohlepu. Predstavnici Evropske Unije, koji su iskusniji i bolji od nas, sada su tu neprestano, ne može ih niko lagati ni varati, jer sve sami vide. Osim toga, ekonomija i javne finansije Crne Gore su na ivici održivosti i sve će manje biti komocije za bahate političare. Ako koji dodje na poziciju i raskomoti se previše, kratko će trajati. To je pokazalo i ovo vrijeme, a tako će biti i ubuduće.
Mirko Lola Đačić
