DRŽAVA ĆE IZDVOJITI MILIONE ZA SANIRANJE EKOLOŠKOG AKCIDENTA U BLIZINI RUDNIKA “ŠUPLJA STIJENA”
Prjie nekoliko godina ekolozi iz Pljevalja počeli su da ukazuju na problem Mjedeničkog potoka, koji se nalazi u blizini rudarskog naselja Šula, u nenaseljenom dijelu, a u kome se periodično, pojavaljuju kisjele vode i koje su uništile živi svijet u njemu. Od tada do danas konačno riješenje nije nađeno, ali država je uložila ogroman novac, prema našim doduše nezvaničnim informacijama za sada blizu 50 miliona eura za rješavanje jedne od crnih ekoloških tačaka na području opštine Pljevlja. Istina je da je rješavanje ovog problema Vlada Crne Gore koja je formirana, krajem prošle godine ubrzala, ali ne i došla do konačnog rješenja. Ono što je evidentno rješenje, kao i istraživanja za rješnje ovog problema plaćaju građani Crne Gore, dok se poljska firma, koja kamionima u svoju domovinu, odvozi flotacioni materijal, od koga se proizvodi cink za automobilsku industriju, za sada ne hvata za „džep“.
Za sada dok nadležno ministarstvo pokušava da riješi problem, Uprava za inspekcijske poslove Crne Gore se ne uključuje u ovaj problem. Naravno da je jedan od osnovnih razloga što u najzagađenijoj opšini u Crnoj Gori ne postoji ekološki inspektor.
Istina je da rudnik „Šuplja stijena“ čij je vlasnik ZGH Boleslav iz Poljske, aktivno učestvuje u rješavanju ovog problema ali kada su u pitanju finansije za rješavanje problema nisu baš izdašni, jer istraživanja i načine za rješenje ove crne ekološke tačke plaća Crna Gora. Ono što je sigurno u Poljskoj bi se sigurno drugačije ponašali.
Ponovnim otvranjem rudnika „Šuplja stijena“ jedan dio starih ekoloških problema mještana rudarskog naselja Šula je riješen, međutim pojavio se novi, koji prijeti da uništi naljepši dio Ćehotine, na samoj granici između Crne Gore i Bosne i Hercegovine. Sama iskopavanja rude olova i cinka, donosi ekološke probleme, od kojih se neki ne mogu kontrolisati. Tačno je da su prilikom izgradnje samih basena u koji se odlaže flotacija ispoštovani evropski ekološki standardi, ali samo pravljenje flotacionih basena na vrhu brda moralo je dovesti do slijeganja tla, prije svega krečnjačkih stijena.
Koliko god se država trudila ulažući milione eura da Ćehotina konačno bude čista rijeka, dok se ne riješi pitanje, jedne od pritoka, Mjedeničkog potoka, to je prosto nemoguće. Ekološki akcidenti u ovom potoku, čije je korito pored samog rudnika, nisu više izlovani slučajevi. Na žalost dešavaju se sve češće i svakog puta prave sve veću štetu. Poslednji put, makar po saznanju medija, nakon velikih kiša 13. juna, ovaj potok bio je skoro bijele boje, a slično je izgledala Ćehotina par kilometara nizvodno. U ostalom sve se to vidi na snimku ispod teksta.
Prije ovog akcidenta Državni sekretar za ekologiju Ministarstva ekologije, prostornog planiranja i urbanizma, prof. dr Danilo Mrdak i Dina Skarep, hidro-geolog iz Agencije za zaštitu prirode i životne sredine sredinom maja, ove godine, posjetili su rudnik „Šuplja stijena“. Zaključeno je da postoji veliki ekološki problem sa vodama koje izviru iz starih rudarskih okana, a koje su opterećene gvožđe-sulfatom, što prouzrokuje ekstremno zakisjeljavanje Mjedeničkog potoka.
–Namjereni smo da krenemo u rješavanje i ovog ekološkog problema, stoga su predstavnici Ministarstva ekologije, prostornog planiranja i urbanizma sa ekspertima rudarsko-geološke struke i zajedno sa direktorom kompanije Gradir, Petrom Vranešom, obišli lokaciju i razgovarali o budućim koracima koji se moraju preduzeti, a koji bi doveli do pozitivnog ekološkog ishoda.
Od tada do danas konačno riješenje nije nađeno, ali država je uložila ogroman novac, prema našim doduše nezvaničnim informacijama za sada blizu 50 miliona eura za rješavanje jedne od crnih ekoloških tačaka na području opštine Pljevlja.
Krajem oktobra ministar ekologije, prostornog planiranja i urbanizma dr Ratko Mitrović na naše pitanje o Šupljoj stijeni, i Mjedeničkom potoku izjavio je da je Ministarstvo na čijem je čelu već otpočelo eksperiment u saradnji sa CETI-jem, državnom kompanijom koja se bavi ekološkim istraživanjima i konsultantom iz Velike Britanije, tačnije iz Škotske.
–Eksperiment testira različite parametre, uslove i konstrukcione elemente u cilju dobijanja podataka neophodnih za planiranje i projektovanje sistema u punoj veličini, a koji bi trebalo da dovede do trajnog rješenja ovog problema. Tokom eksperimenta se kroz razne frakcije krečnjaka provlače kisjele rudničke vode sa visokim sadržajem metala koje izlaze iz starih okana u Šupljoj stijeni, i na taj se način provjera kako teče proces neutralizacije. Кako je ministar naveo, ako se eksperiment pokaže efikasan u laboratorijskim uslovima, biće sproveden i na samoj lokaciji, tačnije, u Šupljoj stijeni, kazao je ministar Mitrović.
Ribari smatraju da je svako privremeno rješenje pogubno
Prema riječima ribara prijeti ozbiljna opasnost da najljepši dio Ćehotine bude potpuno uništen.
–Ovo se mora što hitnije rješavati. Svako privremeno rješenje je pogubno, jer je Mjedenički potok već mrtav, a da li treba da takva postane i Ćehotina u svom najljepšem i najatraktivnijem dijelu. Svi akcidenti dešavali su se iznenanada. Po riječima prolaznika koji nam je poslao ovaj snimak, potok je bio je bistar. Onda se naglo zamutio. Činjenica je da Mjedenički potok zagađuje Ćehotinu, i to je dokazano, a zagađenje dolazi iz rudnika Šuplja stijena. Ministarstvo ekologije se uključilo oko rješavanja problematike otpadnih voda iz starih jama, međutim ovakve slike, koja se javljaju sporadično, bacaju sumnju da je riječ o određenom ispuštanju van postojećeg problema starih jama, kazao nam je Vaso Knežević predsjednik Ribolovačkog kluba „Lipljen“ koji gazduje Ćehotinom.
Inače Rudanik Šuplja stijena, otvoren je 1953. godine, a proizvodnja je obustavljena 1987. godine. zbog niskih cijena metala i neophodnih, a nerealizovanih investicija. Rudnik je ponovo aktiviran u periodu od 1996. do 2000. godine, kada je potpuno zatvoren zbog ratnog stanja na Kosovu, jer je Šuplja stijena poslovala u sastavu velikog sistema Trepča. Priča o rudniku u naselju Šula, koje je tridesetak kilometara udaljeno od Pljevalja ponovo je počela 2006. godine. Ne želeći da ulazimo u komplikovano klupče mogućih prevara prilikom promjena vlasničke strukture, rudnik ponovo je otvoren 2010. godine. Međutim bez ozbiljne studije na uticaj na stara okna, koja nisu ni ispitana do kraja, a osim sporadičnih reakcija, izostala su protivljenja ekoloških organizacija koje su finansirane kroz projekte Evropske unije, samo te godine, u visini od desetak miliona eura.
U Crnoj Gori tišina u Srbiji ekološki bunt
Za razliku od većine crnogorskih ekologa i ekoloških organizacija koje ni sada mnogo pažnje ne posvećuju tome što će građani Crne Gore platiti desetine miliona eura kako bi se riješio ekološki problem koji nije bio aktuelan dok nije počela ozbiljnija ekspolatacija olova i cinka u Srbiji je drugačije. Zbog najave ekspolatacije rude litijuma u Jadarskom kraju u blizini Loznice, desio opštenarodni bunt. Naravno institucije sistema, bliske vlasti zastupale su teoriju da je otvaranje rudnika dobro po susjednu državu, međutim mještani su se žestoko usprotivili lobistima za otvaranje rudnika litijuma.
Mještani 22 sela – “Ne damo Jadar”
-Naš cilj je da u zapadnoj Srbiji sačuvamo zemlju, vodu i vazduh, ostanemo na svojim imanjima i bavimo se poljoprivredom, kaže Zlatko Kokanović, potpredsjednik Udruženja “Ne damo Jadar”, koje je protiv otvaranja rudnika koji će ugroziti, objašnjava, 22 sela, 17 lozničkih i pet u krupanjskoj opštini, sa oko 19.000 stanovnika, prenijele su “Lozničke novosti” Sela koja su živa, ima u njima mladih, a samo škola na Brezjaku ima oko 200 osnovaca. O jadaritu je svoje rekla i struka. U maju je održan skup u SANU (Srpska akademija nauka i umjetnosti) gdje se čulo mnogo toga što do tada široj javnosti nije bilo poznato. Ratko Ristić, dekan Šumarskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, koji je govorio i na tom skupu, za “Lozničke novosti” kazao je da rezultati istraživanja zemljišnih resursa samo na dijelu prostora doline Jadra i Rađevine, na ukupnoj površini od 4.821 ha sela: Bradić, Brezjak, Gornje Nedeljice, Donje Nedeljice, Donji Dobrić, Draginac, Jelav, Lipnica, Lipnički Šor, Straža, ukazuju na mogući prihod od poljoprivrednih aktivnosti, procijenjen na oko 81,96 miliona evra godišnje.
– U tom slučaju ništa ne bi zagađivali, ne bi došlo do uništenja šuma i zemljišta. Jadarit je jedna od najgorih mogućih formi koja sadrži litijum i da biste iz toga izvadili litijum potrebni su veoma invazivni tehnološki procesi. Recimo, u ovom slučaju, više od hiljadu i sto tona sumporne kisjeline dnevno. Formiranje deponija sa više miliona metara kubnih vrlo toksičnih materija nosi veoma visok rizik od zagađenja i površinskih i podzemnih voda. Ako bi se akcenat stavio na poljoprivredu i prerađivačku industriju zaposlilo bi se daleko više ljudi i ne bi bilo zagađenja, donijelo bi veću korist ne samo Loznici, već i cijeloj Srbiji – kaže on.
Negativan stav o eksploataciji jadarita u dolini Jadra ima i Dragana Đorđević, naučna savjetnica sa Instituta za hemiju, tehnologiju i metalurgiju.
– Jadar se naslanja na Mačvu, našem najbogatijem području najkvalitetnijim rezervama pitkih podzemnih voda čije je porijeklo iz Drine, bogate kiseonikom i koje su čiste. Površinski vodotokovi su povezani sa podzemnim vodama i zagađenje Korenite i Jadra neminovno vode uništenju podzemnih voda u Mačvi, a samim tim i negativnom uticaju na poljoprivrednu proizvodnju, zdravlje i život ljudi u čitavom tom regionu. Takođe, na potezu od Loznice do Beograda preko 2,5 miliona ljudi se snabdjeva vodom za piće iz aluviona tih rijeka, uključujući Drinu i Savu, a koje će, takođe, biti ugrožene radom potencijalnog rudnika – ističe ona.
