Prijepolje – Skupština opštine Prijepolje u prošlom sazivu samo je jednom stavila na dnevni red Informaciju o stanju u privredi i tada su se čuli dramatični podaci o slomu privrede, odnosno industrije u prijepoljskoj opštini. To stanje odbornici su kvalifikovali kao „strahovito“. Od tada, pa do sada, garniture koje čine opštinsku vlast obećavaju kontakte, dovođenje stranih investitora, stvaranje „povoljne atmosfere za privređivanje“.
To, očigledno, ne ide niti lako, niti se ambijent nešto značajnije menja. Da je to tako govori i Informacija o stanju privrede na kraju prošle godine koju odbornici ovoga puta nisu čak ni značajnije analizirali jer, stiče se utisak, nije preporučljivo „istakinjati se“ sa ovom temom.
Očigledno, odbornici nisu imali šta da dodaju kad su pročitali da „privreda opštine Prijepolje već duži period beleži stagnaciju u razviju“. Ozbiljne negativne refleksije na privredni razvoj, kako se navodi, prisutne su od 2009. godine. Prijepolje pripada četvrtoj grupi najnerazvijenijih, devastiranih opština Srbije. Šta to još znači?
Poređenje koje se navodi govori sve o odnosu prema privredi u celoj državi jer se za uporedne podatke koristi 2005. godina. Naime, 1995. godine društveni proizvod je činio je 60,5 odsto državnog proseka, a 2005. godine samo 39 odsto (poslednji objavljen uporedni podatak!). Pad zaposlenosti je čak 46,6 odsto. Plate zaostaju 30 odsto u odnosu na prosečna primanja u Srbiji.
Nezaposlenost 40 odsto
Stopa nezaposlenosti u prijepoljskoj opštini na kraju prošle godine iznosila je 40,7 odsto. Istovremeno, u Srbiji je stopa nezaposlenosti bila 25,9, a na nivou Zlatiborskog okruga 27,2 odsto. Zanimljivo je da raste stopa nezaposlenosti žena, odnosno iznosi skoro 50 odsto. U ovom trenutku bez posla je oko 6.700 ljudi. Najviše je nezaposlenih, čak 2.365, kvalifikovanih radnika, a njima se pridružuje i armija od više od 1.500 nezaposlenih sa srednjom školom. Još je i 2.000 nezaposlenih bez zanimanja. No, ova devastirana opština nema prostora da zaposli fakultetski obrazovane, pa je njih 360 bez posla, što je za za trećinu više nego pre samo dve godine.
Od ukupnog broja nezaposlenih, čak 56 odsto ima radno iskustvo. Broj zaposlenih je odavno manji od broja nezaposlenih. U ovoj opštini radi svega 5.700 srećnika. Mala i srednja preduzeća nisu kompenzacija za ljude koji su ostali bez posla posle katastrofalne privatizacije, koja je bila egzekucija radništva za ovu opštinu, lišavajući je perspektive za dugi niz godina. Pre svojinske transformacije u fabrikama je radilo više od 6.000 radnika (1990-1995). Desetak godina kasnije u preduzećima koja su privatizovana ili je postupak još bio u toku radilo je 2.000 radnika. Danas u njima radi jedva 700 radnika.
U informaciji koju je sačinilo Odeljenje za budžet i finansije Opštinske uprave navodi se da se nastavlja pad stanovništva u opštini Prijepolje i posle popisa 2011. godine. Narodni dohodak opštine beleži „drastičan pad“ i čini svega 39 odsto državnog proseka po stanovniku. Za deset godina učešće industrije u strukturi privrede se sve više smanjuje, a za čak 120 odsto je povećano učešće trgovine. Za sve ove godine obezbeđen je strani kapital, odnosno kapital ljudi koji su radili u inostranstvu i koji su uložili u privredne kapacitete stacionirane u ovoj opštini, u samo dva slučaja. To su „Emilio Šteher“ sa švajcarskim kapitalom, koji osim obrade kamena, ima još nekoliko firmi i zapošljava ukupno stotinak radnika i kompanija „Trendteks“ sa nemačkim kapitalom koja izvozi svoje proizvode na ovo tržište i ima 284 radnika.
Industrijska zona u koju je uloženo nekoliko miliona evra donatorskih sredstava, nije dala očekivane rezultate. Prodato je pojeftino devet od 12 placeva lokalnim privrednicima, a broj zaposlenih je minimalan. Nema industrijske proizvodnje.
Podsticajna sredstva
U ovu opštinu su se tokom prethodnih nekoliko godina slivala povelika sredstva kako bi se podsticalo zapošljavanje, stimulisala poljoprivreda, otvarala nova radna mesta, razvijala infrastruktura, stvarao ambijent za bolje servisiranje građana u lokalnoj samoupravi, a nešto se ulagalo i u kulturu, sport, obrazovanje, zdravstvo. Tokom prošle godine u ovu opštinu uloženo je ukupno 269 miliona i 567 hiljada dinara koja su stigla sa nivoa države. Ova sredstva koristilo je ukupno 4.007 subjekata po raznim osnovama, a najviše poljoprivredna gazdinstva. Naime, od navedenog iznosa za poljoprivredna gazdinstva, kroz razne regrese, obezbeđeno je sa nivoa države čak 62 miliona i 204 hiljade dinara. Mala i srednja preduzeća iskoristila su čak 186 miliona dinara podsticaja, i ovde je reč mahom o otvaranju novih radnih mesta. Sva ostala sredstva su neznatna. Upravo tokom prošle godine, stiglo je najviše sredstava koja su raspoređena poljoprivrednim gazdinstvima i preduzećima i to su mahom bespovratna sredstva. Od svih preduzeća, kako nam je rekao Dragiša Rakonjac, rukovodilac Odeljenja za budžet i finansije, najviše podsticajnih sredstava iskoristilo je preduzeće „Trendteks“.
Zanimljivi su i izvori finansiranja sa nivoa države. Najviše sredstava obezbeđeno je od Agencije za strana ulaganja i promociju izvoza -136 miliona i 562 hiljade dinara. Ministarstvo za finansije prijepoljskoj opštini obezbedilo je 62 miliona, a Nacionalna služba za zapošljavanje i Fond za razvoj 34, odnosno 32 miliona dinara.
Ako se napravi analiza za period 2010-2013. godina onda treba naglasiti da je u u cilju podsticaja, sa nivoa države u prijepoljsku opštinu, stiglo ukupno milijarda i 128 miliona i 416 hiljada dinara. Od te cifre, čak polovina bila je namenjena podsticaju zapošljavanja.
Svim ovim podacima i analitikom nisu se bavili odbornici Skupštine opštine Prijepolje.
„Nestalo“ 50 preduzeća
Na kraju prošle godine u prijepoljskoj opštini bilo je aktivno 1.220 radnji i to je pad od 3,6 odsto u odnosu na prethodnu godinu. Većina koja ima prijavljenu delatnost bavi se mahom taksiranjem, odnosno autoprevozništvom, a nije zanemarljivo ni pranje auta.
U prijepoljskoj opštini registrovano je 220 preduzeća, ali je to čak za 18,5 odsto manje nego 2012. godine (nestalo je 50 preduzeća). I ovde dominira trgovina na veliko i malo i njome se bavi polovina od tih preduzeća.
Autor: Indira H. Duraković
Danas
