Mogućnosti biljaka da smanje zagađenje

Zašto je u Pljevljima trebalo i treba formirati vjetrozaštitni pojas i kako biljke djeluju na smanjenje raznošenja zagađujućih čestica.

U naporima rješavanja kvaliteta vazduha I negativnog uticaja termoelktrane, odlagališta pepela I šljake, odlagališta cementnog laporca I rudarskog kopa ne treba zanemariti mogućnost biljaka da smanje zagadjenje i primjenu tzv. zelenih tehnologija.

Rekultivacija u zaštiti vazduha obuhvata:
• podizanje zaštitnih pojaseva
• ozelenjavanje i podizanje šumskih zasada u blizini zagadjivača.

Biljke zelenih površina, prije svega drveće i žbunje, imaju pozitivan uticaj na umanjivanje snage i brzine vjetrova. Često se pojasevi zelenila postavljaju sa ciljem da ublaže snagu vjetra (vjetrozaštitni pojasevi) i dalje raznošenje PM čestica. Kada je drveće I žbunje grupisano u gust zeleni masiv, zaštita od vjetra može da bude veoma značajna.
Izbor vrsta drveća i žbunja zavisi i od gustine krošnje. Pod ovim se podrazumijeva ne samo propustljivost jedne biljke, već i ukupna propustljivost čitavog biljnog pojasa. Najefikasniji su pojasevi čiji je stepen propustljivosti 30 do 40%, dok se u SAD optimalnim smatraju pojasevi propustljivosti 50 do 60%.
Zimske vjetrove bolje redukuju četinarske vrste, dok suve, ljetnje vjetrove bolje redukuju lišćari. Smanjenje brzine vjetra zavisi i od visine drveća. Uočeno je da se efikasna zaštita postiže do rastojanja koje je jednako petostrukoj visini pojasa.
Opšte je poznato da biljke povećavaju količinu kiseonika u vazduhu, istovremeno smanjujući sadržaj ugljen-dioksida u njemu. Jedan hektar šume troši na 1h oko 8kg CO2, a istu količinu izdahne za 1h približno 200 ljudi.
Različite vrste biljaka zadržavaju različite količine čestica na lišću i granama. Ispitivanja pokazuju da četinari na iglicama zadrže i do 30 puta veće količine čestica od pojedinih lišćarskih vrsta. Najveće smanjenje sadržaja čestica osjeća se u septembru (38%), a najmanje u maju (oko 20%). Sanitarni značaj drveća u sakupljanju čestica veoma je značajan u zimskom periodu. Krošnje drveća i bez listova zadržavaju zagađujuće čestice u većem broju (prosečno 37% od njihove ukupne količine u vazduhu).
Na osnovu istraživanja, izračunato je da tokom jednog vegetacionog perioda, odrasli primerci drveća i žbunja mogu da zadrže sledeće količine mehaničkih čestica:
brijest – 28kg mehaničkih čestica po vegetacionom periodu, žalosna vrba – 38kg,
divlji kesten – 16kg, mleč – 28kg, javor – 33 kg, kanadska topola – 34kg, živa ograda – 0.3 kg, zlatna ribizla – 0,5kg. Akumulacija zagađujućih čestica na listovima drveća I žbunja utoliko je značajnija ukoliko su zelene površine veće.

Izbor biljaka za vjetrozaštitne pojaseve zavisi od lokalnih uslova, a neke od najotpornijih vrsta kod nas su:
Ailanthus glandulosa – kisjelo drvo, Acer rubrum – crveni javor, Celtis occidentalis – američki koprivić, Cornus mas – dren, Corylus colurna – lijeska, Platanus sp. – platan, Robinia pseudoacacia – bagrem, Juniperus sp. – kleka, Quercus robur – hrast lužnjak, Rosa canina – divlja ruža, Hedera helix – bršljen, Thuja occidentalis – američka tuja, Juglans nigra – orah, Acer platanoides – javor mleč ….
a ja bih na prvo mjesto stavila Populus sp. – topole , zbog visine i brzog rasta …….

U uslovima visoke aerozagađenosti korisno je: saditi zaštitne pojaseve upravno na
pravac dominantnog vetra; kombinovati otporne biljke i biljke retke krune sa biljkama
guste i kompaktne krune; koncentrisati sadnice što bliže izvoru zagađenja; formirati što
šire pojaseve, odnosno što veće zelene površine.
Nastaviće se ..

Olgica Otašević, dipl.ing.pejzažne aehitekture