Korupcija, kriminal i lokalne samouprave

Aktuelne korupcionaške afere ukazuju na ponižavajući položaj crnogorskih lokalnih samouprava u postojećem oligarhijsko-monopolističkom sistemu. Na isti način na koji se aktuelna vlast odnosi prema običnom građaninu, odnosi se i prema crnogorskim opštinama. Najprije ih dovede u stanje ekonomske neizvjesnosti i zavisnosti, zatim pažljivo odmjerava postupke sa ciljem da njima dugoročno upravlja, kroz kontrolu ključnih procesa i aktera, a u susret novim proslovnim planovima pojedinaca iz vrha vlasti ili novim izborima. Režim već godinama resurse na lokalnom nivou posmatra kroz prizmu prethodno odmjerenog privatnog interesa ili korupcionaške računice pojedinaca, najčešće bliskih šefu režima. Razumljivo je onda zašto dostignuti nivo reformi ne obezbjeđuje opštinama finansijsku stabilnost i privredni razvoj. Politika pokretanja proizvodnje i ravnomjernog regionalnog razvoja ne ostvaruje se u mjeri potrebnoj za popravljanje utiska, a kamoli za poboljšanje uslova života u većini opština, što potvrđuju budžetski deficiti i urušena infrastruktura. U postojećem sistemu, gdje glavnu riječ i ekskluzivno pravo na naplatu posredničkih usluga prilikom privatizacija imaju članovi prve familije i pojedini ministri, tržišni ambijent potreban za privlačenje ozbiljnih investitora nije ni mogao biti kreiran. Kao posledicu imamo stanje u KAP-u, Željezari, Solani, Vektri Boka, Vektri Jakić… koje se direktno odražava na uslove života u crnogorskim opštinama.

Dugogodišnja politika centralističke kontrole i iscrpljivanja dovela je do razvoja podaničkog mentaliteta unutar lokalnih samouprava. Predstava da se treba snaći da bi se preživjelo, a da ti vlada može pomoći ako budeš miran i ako budeš slušao postala je rukovodeća iako nužno vodi stagnaciji i propadanju. Opštine uglavnom nastupaju bez imalo odlučnosti da zaštite vitalne interese i pravo na razvoj u skladu sa vlastitim mogućnostima, pa liče na pojedince bez karaktera, pored kojih se radi šta se hoće. Njihovi predstavnici vode bojažljivu politiku pružanja prećutne saglasnosti, usavršavajući sposobnost opravdavanja svega što dolazi od vlade. Odbornici režimskih partija sebe su već odavno pretvorili u glasnogovornike režima, javni nastupi su im beskičmeni i predvidljivi, pa ne mogu biti ozbiljni sagovornici na bilo koju temu. Korupcionaški i kriminalni poslovi pojedinaca iz vrha vlasti unaprijed računaju upravo na poslušnički stav lokalnih samouprava. Štaviše, režim očekuje da lokalne samouprave obezbijede logističku podršku za njihovu realizaciju. I zaista, nosioci vlasti u većini opština ili učestvuju u takvim poslovima ili pred njima zatvaraju oči, bez obzira što oni nanose direktnu štetu lokalnoj zajednici. Režimska logika je jasna: ako opštine već nisu pod direktnom političkom kontrolom, onda ih treba privoljeti da poslove ne opstruiraju, ili ih što prije integrisati u mrežu korupcionaških interesa.

I tako, dok ih obilaze premijer i ministri i šire lažni optimizam, uz obavezno podilaženje lokalnom stanovništvu i nosiocima lokalne vlasti, većina opština bukvalno preživljava, dok su pojedine na ivici opstanka. Investiciona realnost u njima izgleda ovako: privilegovani biznismeni, bez dovoljno preduzetničkog znanja i odgovornosti postaju bezobzirni i bahati monopolisti koji pljačkaju resurse ili peru novac, dok im logističku podršku obezbjeđuju vlada i lokalne samouprave pod kontrolom režima. Zbog svega navedenog, potrebna je pobuna i sa lokalnog nivoa uz samopoštovanje i svijest o pravu na lokalnu samoupravu kao istorijski datom i izvornom pravu građana. Državno tužilaštvo treba što prije da pokrene istrage u vezi za nelegalnim poslovima pojedinih gradonačelnika kako bi klupko počelo da se odmotava, a opštine počele da se oslobađaju statusa žrtve postojećeg načina vladanja.

Vladislav Bojović, član GO SNP CG i odbornik u SO Pljevlja