Nevladino udruženje „Bonum“ realizuje projekat „Afirmacija Zakona o besplatnoj pravnoj pomoći i Zakona o posredovanju u opštinama na sjeveru Crne Gore“ koje je podržalo Ministarstvo pravde. Projekat traje 7 mjeseci i realizuje se u 11 opština sjeverne Crne Gore : Rožaje,Berane, Plav,Petnica, Andrijevica , Bijelo Polje,Pljevlja, Mojkovac,Šavnik ,Žabljak i Plužine u saradnji sa partnerima NVO”Tolerancija „ iz Berana i NVO“Razvojni centar“ iz Bijelog Polja.
Istraživanja su pokazala da je nezadovoljavajući stepen informisanosti građana o pravu na besplatnu pravnu pomoć i Zakona o posredovanju i uslovima za njihovo ostvarivanje, ali i da je neophodna potreba za jačanjem saradnje između nadležnih subjekata u postupku ostvarivanja prava kao i između nadležnih institucija i civilnog sektora.
–Cilj projekta je upoznati opštu javnost sa institutom Besplatne pravne pomoći. Zakon je usvojen sa ciljem da se licima koja prema svom imovnom stanju nisu u mogućnosti da ostvare pravo na sudsku zaštitu bez štete po nužno izdržavanje sebe i svoje porodice obezbijedi besplatna pravna pomoć radi ostvarivanja prava na pravično suđenje i jednak pristup sudu. Cilj projekta je i upoznati građane Zakona o posredovanju koji je donešen 2005. godine I kojim su stvorene pretpostavke za razvoj moderne medijacije u interesu građana, sudova i cjelokupne zajednice, kao i upoznati građane o Centru za posredovanje, odnosno, formiranja institucionalnog okvira koji je formiran 2008. godine, što omogućava da je medijacija u Crnoj Gori danas dostupna i građanima i sudovima i tužlaštvima i privrednim subjektima, naglasio je Izvršni direktor NVO Bonum Ruždija Strujuć.
Povećana upotreba posredovanja kao alternativnog sredstva rješavanja sporova jedan je od glavnih ciljeva ovog projekta u želji da se podstaknu pojedinci i preduzeća da ostvare svoja zakonska prava izbjegavanjem skupih i dugotrajnih sudskih postupaka
Aktivnosti projekta obuhvataju :
Anketiranje građana o percepciji oba zakona i stepenu korišćenja ovih pravnih instituta.
- Organizaciju javnih diskusija INFO SESIJA u 5 opština:Pljevlja, Bijelo Polje,Berane, Rožaje i Mojkovac na kojima će predstavnici Ministarstva pravde i ovlašćeni posrednik upoznati građane o odredbama oba Zakona i odgovarati na pitanja prisutnih građana.
- Realizaciju INFO štandova u 11 opština na sjeveru Crne Gore kada će se vršiti distribucija publikacija i promotivnog materijala i na taj način upoznati opštu javnost sa institutom Besplatne pravne pomoći i pri tome staviti akcenat na postupak ostvarivanja i način korišćenja besplatne pravne pomoći.
- Takodje će se i građani upoznati o Zakonu o posredovanju koji je donešen 2005. godine I kojim su stvorene pretpostavke za razvoj moderne medijacije u interesu građana, sudova i cjelokupne zajednice. .
- Posredovanje/medijacija je proces pregovaranja uz pomoć treće neutralne osobe (posrednika) koja olakšava stranama u sporu da postignu sporazum, kojim se razriješava spor i nanovo uređuju međusobna prava i obaveze, stvaraju uslovi buduće saradnje.
Crna Gora je 15. aprila 2011. godine usvojila Zakon o besplatnoj pravnoj pomoći. Zakon je počeo da se primjenjuje 1. januara 2012. godine. Cilj usvajanja Zakona bio je da se, kroz uspostavljanje normativnog okvira, u materijalnopravnom i procesnom smislu uredi sistem ostvarivanja prava na besplatnu pravnu pomoć.
Pravo na besplatnu pravnu pomoć imaju: korisnik materijalnog obezbjeđenja porodice ili nekog drugog prava iz socijalne zaštite, u skladu sa zakonom kojim se uređuje socijalna i dječja zaštita; dijete bez roditeljskog staranja; lice sa posebnim potrebama; žrtva krivičnog djela nasilja u porodici ili u zajednici i trgovina ljudima kao posebne – prioritetne kategorije lica kojima se neposredno, po sili zakona, obezbjeđuje pravo na besplatnu pravnu pomoć.
Prva kancelarija za besplatnu pravnu pomoć osnovana je u Osnovnom sudu u Podgorici 25. novembra 2011. godine. Nakon toga, otvorene su kancelarije i u svim osnovnim sudovima u Crnoj Gori
Zakon o besplatnoj pravnoj pomoći,uvodi se kao institut prava na besplatnu pravnu pomoć kao individualnog prava koje pripada samo fizičkim licima, dok su pravna lica, kao pravni subjekti, ostali van domašaja ovog zakona.
Zakon o besplatnoj pravnoj pomoći prepoznaje, kao ovlašćena lica za pružanje besplatne pravne pomoći, institut i službe, odnosno, referate za besplatnu pravnu pomoć koje funkcionišu pri sudovima
Ovakvim zakonskim rješenjem, nevladine organizacije, sindikati, političke partije, pravni fakulteti (pravne klinike) su ostali izvan sistema besplatne pravne pomoći, jer ih Zakon ne prepoznaje kao ovlašćena lica za pružanje besplatne pravne pomoći
Zakon o besplatnoj pravnoj pomoći ne omogućava realizaciju prava na besplatnu pravnu pomoć u
postupku pred privrednim sudovima i postupku registracije oblika obavljanja privredne djelatnosti;
postupku za naknadu štete u vezi klevete i uvrede; postupku po tužbi za smanjenje iznosa izdržavanja djeteta u slučaju kad lice koje je obavezno da plaća izdržavanje nije izvršilo tu obavezu, osim ako ta obaveza nije izvršena bez njegove krivice.
Nedovoljna informisanost o Zakonu, kao i o institutu besplatne pravne pomoći, predstavlja problem koji treba u narednom periodu smanjiti .
Ovo se prvenstveno odnosi na informisanost građana u opštinama na sjeveru Crne Gore, pa je potrebno preduzimanje određenih mjera u cilju poboljšanja informisanosti o pravu na besplatnu pravnu pomoć putem saradnje sudova, medija, nevladinih i međunarodnih organizacija
Zahtjev za odobravanje besplatne pravne pomoći podnosi se na obrascu koji se može dobiti u svakom osnovnom sudu odnosno Službi za besplatnu pravnu pomoć.
Sve oblike besplatne pravne pomoći pružaju advokati po redosljedu sa spiska advokata koji sačinjava Advokatska komora prema mjesnoj nadležnosti osnovnih sudova.
Pravno savjetovanje može pružiti i Služba za besplatnu pravnu pomoć nadležnog suda.
Oblici besplatne pravne pomoći su : pravno savjetovanje; sastavljanje pismena( podrazumijeva sastavljanje tužbe ili drugog akta kojim se pokreće postupak), zastupanje u sudskim postupcima i postupcima za vansudsko rješavanje sporova
Besplatnu pravnu pomoć odobrava osnovni sud, odnosno predsjednik suda ili sudija koga on ovlasti na čijem području podnosilac zahtjeva ima prebivalište ili boravište.
Donošenjem Zakona o posredovanju 2005. godine stvorene su pretpostavke za razvoj moderne medijacije u interesu građana, sudova i cjelokupne zajednice. Međutim, samo donošenje Zakona nije bilo dovoljan signal građanima da u postupaku koriste Zakon o posredovanju, tako da do 2008. godine, odnosno do formiranja Centra za posredovanje bilježimo veoma ograničeno korišćenje ovog načina rješavanja sporova.
Donošenje Zakona predstavlja značajan momenat u razvoju posredovanja u Crnoj Gori.
Zakon pomaže rješavanje sporova medijacijom na obostrano zadovoljstvo stranaka u sporu
Posredovanje, kao vid alternativnog načina rješavanja sporova, moguće je primijeniti prije
pokretanja sudskog postupka direktnim obraćanjem Centru za posredovanje, pretkrivičnom postupku
u državnom tužilaštvu i u bilo kojoj fazi sudskog postupka.
Posredovanje/medijacija se može primijeniti kao izbor: prije sudskog postupka, umjesto sudskog
postupka, kao dopuna sudskom postupku. Ukoliko se u postupku posredovanja ne postigne sporazum među stranama u sporu, stranke se mogu vratiti sudskom postupku. Sporovi koji obuhvataju posredovanje/medijaciju su :
– Porodični: razvod braka, vršenje roditeljskog prava, održavanje ličnih odnosa između djece i roditelja, drugih djetetovih srodnika, izdržavanje, podjela zajedničke imovine;
-Imovinskopravni sporovi u kojima se zahtijeva ispunjenje obaveze na činidbu, i to u:
o sporovima u kojima je tužena Crna Gora,
o sporovima male vrijednosti,
o privrednim sporovima,
o sporovima u kojima se na jednoj strani pojavljuje više od pet stranaka,
-Krivični: između maloljetnog učinioca krivičnog djela i žrtve
Rok za postizanje sporazuma je 60 dana od kada se odrede posrednici u građanskim sporovima, 30 dana u krivičnim sporovima i izuzetno 90 dana u porodičnim sporovima.
KO SU POSREDNICI
Posrednici su pravnici, socijalni radnici, psiholozi, pedagozi, koji su dodatno obučeni za posredovanje u sporovima.
