NVO „Da zaživi selo“ pokreće dvije građanske inicijative

NVO “Da zaživi selo” iz Pljevalja pokreće dvije paralelne Inicijative, povodom lošeg ekološkog stanja u Pljevljima. Prva Inicijativa je za ispitivanje uzroka zagađenja vazduha u Pljevljima i uzroka povećanog broja oboljelih Pljevljaka (obolijevanja sistema za disanje, povećan broj maligniteta). Inicijativa se pokreće zbog katastrofalnih rezultata kvaliteta vazduha u Pljevljima, kao i zbog rapidnog porasta oboljelih Pljevljaka iz godine u godinu. Druga paralelna inicijativa je za postavljanje ekološkog inspektora sa sjedištem u Pljevljima.

Iz ove NVO tvrde da je za zagađenje vode i zemljišta lakše ustanoviti izvore zagađenja, i ukazati na njih. Međutim, za najveći problem u Pljevljima, a to je zagađenje vazduha, teško se može dokazati najveći uzročnik, to jeste krivac za zagađenje vazduha. Ovaj NN krivac je uzročnik mnogih oboljenja Pljevljaka. Međutim, ni ta oboljenja ne smije za sada niko, na validan način, da dovede u vezu sa pljevaljskim zagađivačima. Zbog svega toga trebalo bi da se uradi posebno ispitivanje uzroka povećanog broja oboljenja Pljevljaka, kao i to ko su najveći uzročnici zagađenja vazduha. Jedni smatraju da je najveći uzročnik TE Pljevlja, dok drugi tvrde da su to individualna ložišta. Mislimo da su zagađivači i jedni i drugi, uključujući i Rudnik uglja Pljevlja, ali da samo kroz analizu i izrađena ispitivanja uzroka zagađenja vazduha, od strane validne institucije (kao što je CETI-Centar za ekotoksikološka ispitivanja CG), možemo dokazati uzročnika i povezati ga sa brojem oboljelih Pljevljaka. Na osnovu tih ispitivanja tek možemo ustanoviti krivce i okriviti ih sa relevantnim činjenicama.

NVO “Da zaživi selo” navodi primjer iz Italije, od 11.03.2014. godine, kada je policija preuzela termoelektranu (TE) na ugalj, u vlasništvu firme „Tirreno Power“, u mjestu Vado Ligure na sjeverozapadu Italije, nakon što je sud u Savoni uvažio zahtjev Tužilaštva za zatvaranje TE. Takođe, Tužilaštvo je pokrenulo istragu protiv bivšeg i sadašnjeg direktora TE zbog ekološke katastrofe i kaznenog djela sa smrtnim posledicama. To tužilaštvo tvrdi kako je zbog rada ove TE na ugalj u periodu između 2000. i 2007. došlo do 442 smrtna slučaja, gotovo 2.000 slučajeva hospitalizacije odraslih zbog respiratornih i kardiovaskularnih bolesti, te 450 slučajeva hospitalizacije djece zbog respiratornih bolesti i napada astme između 2005. i 2012. Utvrđeno je kako rad TE nije bio usklađen s pojedinim odredbama o zaštiti životne sredine.

Pozitivno je u ovom slučaju da je sud u Italiji shvatio da zagađenje ubija ljude, da je neko odgovoran za to i da istragom treba utvrditi identitet odgovornih, te ih kazniti.

Državno tužilaštvo Italije zatražilo je od nacionalnog Instituta za zaštitu i istraživanje životne sredine (ISPRA) vještačenje šteta koje je prouzrokovala termoelektrana. U novembru 2013. objavljeni su rezultati ekspertize – procijenjeno je da je država pretrpjela 3,6 milijardi eura štete zbog narušene životne sredine i zdravstvenih posledica emisija termoelektrane, te je to i iznos naknade za štetu koja se u sudskom postupku zahtjeva od zagađivača. Zdravstvene štete procijenjene su na 2,6 milijardi eura i odnose se na preuranjene smrti i zdravstvene poteškoće pogođenog stanovništva, naročito djece, a preostali se iznos odnosi na štete životne sredine.

Ovi slučajevi su važna lekcija za sve zagađivače u Crnoj Gori, a naročito za TE Pljevlja koja koristi ugalj za proizvodnju energije, kao i za budući blok TE II, koja će isto koristiti ugalj za svoj rad.

Nadamo se da će na sličan način i crnogorski sudovi početi da uvažavaju činjenicu da je zagađivanje životne sredine zločin, da odgovorni trebaju biti kažnjeni, te da se izgradnja planiranih štetnih projekata treba onemogućiti. Naravno, prije nego što dođe do suda i vještačenja, trebaju Pljevljaci da se probude i da iniciraju da nadležni obezbjede prije svega validne dokaze za zagađenje vazduha i njihovo uticanje na zdravlje Pljevljaka, a tek onda da se krene sa sudskim postupcima.

Činjenice koje su alarmantne za Pljevljake su da ukupna količina uglja koja se troši u Pljevljima je preko 1.800.000 tona godišnje, od toga 1.700.000 tona sagori u TE, a ostalo u kotlarnicama i individualnim ložištima. Na području Pljevalja prilikom sagorijevanja uglja, mazuta i od izduvnih gasova motornih vozila godišnje u atmosferu se emituje: 30 584 t/god, SO₂ (sumpor dioksida), 15 059 t/god NOx (azotnih oksida), 5 488 t/god prašine, 130 512 m³/god dima, 8 230 t/god CO (ugljen monoksida), 1 468 t/god CH, 14.25 t/god aldehida i 2.58 t/god PAH (policikličnih aromatičnih ugljovodonika).

U Pljevljima intenzivno aerozagadjenje traje preko tri decenije i ono je dalo već negativan učinak na zdravlje njegovih žitelja, a naročito mlade populacije, kroz porast respiratornih oboljenja porast prematuriteta (prijevremeno radjanje), rast opstruktivnog sindroma i astme, smanjen kvalitet življenja što se odražava kao negativan uticaj na psihosomatska oboljenja, porast malignih oboljenja. Ovo potvrđuju informacije iz tabele:

(podaci iz Izvještaja o stanju životne sredine opštine Pljevlja za period od 2008 do 2012 godine)

Nesumljivo je da TE Pljevlja utiče negativno na zdravlje Pljevljaka i na životnu sredinu Pljevalja, ali isto tako i Žabljačani treba da se pokrenu, jer je siguran i negativan uticaj na opštinu Žabljak i njihovo stanovništvo u određenom stapenu. Sve to treba prevashodno ispitati, pa onda djelovati. Crna Gora, kao ekološka država na papiru, trebalo bi da prepozna značaj ove kompleksne analize stanja i da isti finansira, jer u pitanju je opstanak Pljevljaka, ali i Podgorice, kao grada u koji se sve više mladih Pljevljaka doseljava, u poslednjem periodu.

Razlog za pokretanje druge Inicijative jeste i taj što se sjedište ekološkog inspektora za sjever CG nalazi u Beranama i što se ne može pravovremeno reagovati na ekološke akcidente u Pljevljima, koji su mnogo češći i većeg inteziteta nego li u svim ostalim gradovima na sjeveru CG zajedno. Dokazi za to su kada se pomenuti inspektor (gospodin Sejdo Đukić) pojavi tek posle nekoliko dana nakon ekološkog akcidenta, pa zbog toga i ne može da konstatuje određeni ekološki problem, koji nije konstantan. Naravno da inspektor nije kriv, već pogrešna logika od strane nadležnog Ministarstva. Zato ovom inicijativom tražimo da ekološki inspektor bude u Pljevljima, kao najzagađenijem gradu u Crnoj Gori, kako bi mogao da djeluje blagovremeno.

Zbog svega navedenog, iz NVO “Da zaživi selo” će pokrenuti ovih dana sakupljanje potpisa za Inicijativu, kako bi je, nakon prikupljenih minimum 6000 potpisa, proslijedili nadležnom Ministarstvu održivog razvoja i turizma CG, a ono kasnije na raztmatranje u Skupštinu CG. Podršku za prikupljanje potpisa za ovu Inicijativu zatražiće od svih političkih partija u Pljevljima, gdje će pomenuti moći aktivno da učestvuju u prikupljanju potpisa i javno da podrže ovu inicijativu građana Pljevalja.

NVO “Da zaživi selo” realizuje projekat “Pljevaljska eko patrola”, u okviru koga otkriva izvore zagađenja u Pljevljima i predstavlja ih široj javnosti, putem medija, kao i nadležnim organima, putem prijava i inicijativa. U toku je i snimanje ekološkog filma o Pljevljima, koji će biti prezentovan na Sajmu ekologije u Budvi, početkom aprila ove godine, gdje će se ujedno i sakupljati potpisi za Inicijativu.

Ova inicijativa će biti upućena i Opštini Pljevlja i Opštini Žabljak.