Aktuelno-Dan oslobođenja Pljevalja
Piše: Ilija Despotović
Odluka o zahtjevu predsjednika opštine Pljevlja da se promijeni Dan te opštine, odnosno, da se sadašnji 20. novembar zamijeni za 27. oktobar , još nije donesena. Ministar javne uprave u Vladi Crne Gore Maraš Dukaj je na radiju Antena M, 5. decembra, rekao da još nije stigla potpuna dokumentacija za pomenuti predlog.
Ne znam šta ministar Dukaj očekuje i kakva bi to to trebalo da bude ,,potpuna okumentacija,,.Da bi se donijela jasna, nedvosmislena i jedino pravedna odluka o pomenutom zahtjevu, sasvim je sigurno da treba uvažiti samo jedno- već toliko puta potvrđenu istorijsku činjenicu. A to je da su Pljevlja od Osmanlija oslobođena 15. oktobra, po starom, odnosno, 28. oktobra, po novom kalendaru.
Taj datum su više puta ponovili istoričari , a 15. oktobar, odnosno, 28. oktobar, kao dan oslobođenja Pljevalja 1912. godine , navodi general Nikica Knežević, neposrednini ućesnik operacije Crnogorske vojske za odlobođenje Pljevalja, u svojim dnevničkim zapisima koje je tada vodio. On detaljno opisuje tok operacije Crnogorske vojske, pri čemu navodi niz zanimljivih podataka. Recimo, to da je Crnogorska vojska mogla i ranije ući u Pljevlja, ali je kralj Nikola oklijevao da se ne bi zamjerio Austrougarskoj koja je tada vlast u Pljevljima dijelila sa Osmankim cartsvom. Velikih borbi za oslobođenje Pljevalja praktično nije bilo, osim okršaja na karaulama na obali Tare, jer je Osmansko carstvo bilo na izdisaju i brojalo je svoje posljednje dane u tom kraju.Knežević, takođe, piše o učešću dobrovoljaca sela Kamena Gora(na granici sa Crnom Gorom) u sastavu Crnogorske vojske za oslobođenje Pljevalja. Crna Goa je, na zahtjev Kamenogoraca, naoružala oko 500 dobrovoljaca iz tog kraja koji su željeli da se pridruže Crnogorskoj vojsci. Crnogorci i Kamenogorci su u akciji pod komandom Crnogorske vojske oslobodili Jabuku, Babine i i još neka sela koja danas pripadaju Srbiji. Na Jabuci je dugo bilo, ako danas već nije uklonjeno, Kamenogorsko groblje, podignuto izginulim Kamenogorcima koji su se borili u sastavu Crnogorske vojske.
General Knežević je zabilježio i veoma zanimljive podatke o dolasku Srpske vojske u Pljevlja i o njenom susretu sa Crnogorskom vojskom. Posebno je zanimljiv susret vojvode Mašana Božovića i srpskog pukovnika Anđelkovića.
Ali, što je posebno zanimljivo, navode Kneževića i tvrdnje istoričara, na primjer, Adnana Prekića, Pljevljaka, možda najvjedostojnije potvrđuje jedan spomenik u seoskom grfoblju u Obardima. Riječ je o spomeniku Vulu Despotoviću, koji je , prema priči njegovih potomaka, živio 110 godina. Umro je 1910. godine, a spomenik su mu podigli njegovi sinovi. E,upravo na tom spomeniku od sige je, pored uobičajenih podataka o pokojniku, isklesana i ova rečenica: „Oslobođenje od Turaka bilo je 15. oktoibra 1912. godine“. Vulov spomenik je jedan od najstarijih na groblju u Obardima. I to je možda jedinstven primjer da se na privatnom spomeniku navodi podatak koji nije privatnog karaktera. Vule Despotović je bio ugledni gazda, ne samo u Obardima, i , svakako, privrženik oslobodilačkih ideja u kraju između Tare i Lima. Možda je to razlog da se na njegovom spomeniku ukleše tako važan podatak, kao što je oslobođenje od Turaka.
Upravo to što je taj podatak ostavljen na privatnom spomeniku, najbolje svjedoči da se kao nepobtna činjenica o danu oslobođenja Pljevalja može uzeti 15. odnosno, 28. oktobar, a ne 27. oktobar. Vulovi sinovi, seljaci, pravoslavci, stavili bi na Vulov spomenik 27. oktobar, da je tako bilo. Tim prije, jer 27. oktobra pada pravoslavni praznik Sveta Petka. Upravo bi tako i pisalo , da je oslobođenje bilo na Svetu Petku. A nije.Stoga je nastojanje da se kao Dan Pljevalja ozvaniči upravo Sveta Petka, jasan pokazatelj suštine pomenutog zahtjeva, upravo da se crkveni praznik proglasi i kao praznik Opštine. Da ne ulazimo u šire posljedice takve namjere , ovdje je bjelodano jasno da ovakve namjere nijesu korektne. Najbolji argument da se ne usvoji pomenuti zahtjev je nepobitna istorijska činjenica-da Pljevlja nijesu oslobođena na Svetu Peku, već dan kasnije. Jedan dan , ali tako je bilo. I ako hoćemo da budemo korektni, upravo to treba poštovati. Ovom prilikom ne bismo ulazili u poređenje važnosti 20. novembra i 27. oktobra, što se predlaže kao novi Dan oslobođenja. Ako Pljevljima treba novi Dan Opštine, vjerovatno se u istoriji tog kraja mogu naći i drugi datumi. Recimo, pretpostavljam da istorijska nauka raspolaže tim podatkom, da se kao Dan Opštine uzme datum kada su Pljevlja osnovana kao grad, ili kada je ustanovljen današnji naziv Pljevlja. To bi trebalo da odluče istoričari i drugi stručnjaci, naravno, i sami građani Pljevalja. Ničija samovolja u ovom slučaju ne smije biti favorizovana.
