Decenijsko trajanje nelegalne eksploatacije kamena u opštini Pljevlja ostaje ne samo nekažnjeno, već i široko rasprostranjeno. Eksploatacija kamena se često odvija u neposrednoj blizini gradilišta, bez plaćanja zakonom propisanih koncesija. Ovo je rezultiralo ogromnim gubitkom za opštinsku kasu, sa procjenama koje ukazuju na iznos od oko 3,5 miliona eura u poslednjih deset godina. Kao ilustracija, ovaj iznos bi bio dovoljan za zamjenu deset kilometara azbestnih cijevi u pljevaljskom vodovodu, ali je umjesto toga, postao izgubljeni prihod.
Nedostatak akcije i reakcije od strane odgovornih organa, izuzev nekoliko ekoloških aktivista poput Milorada Mitrovića, izvršnog direktora NVU „Ekološko društvo Breznica“, još više potencira problem. Mitrović ističe ne samo finansijske implikacije nelegalne eksploatacije, već i njen destruktivni uticaj na prirodno okruženje i nezakonito bogaćenje pojedinaca.
„U našoj opštini nema sela koje nema svoj kamenolom, a to ne iznenađuje ni inspekciju ni komunalnu policiju. Kamioni privatnih firmi svakodnevno prevoze kamen kroz Pljevlja, a prošlog ljeta na samo 500 metara od centra grada, na otvorenom prostoru, deponovano je nekoliko stotina kubika kamena. Zanimljivo je i to da su na stovarištima dvije lokalne kompanije, koje nemaju koncesije, prodavale mljeveni kamen po cijenama višim od onih koji imaju legalne koncesije,“ objašnjava Mitrović.
Osim Rudnika uglja Pljevlja, koncesije za eksploataciju kamena imaju i kompanije Bemax i TIM na lokacijama Vilići, Bušnje i Rajića brdo. „Rudnik uglja je priča za sebe. Bemax rijetko vrši eksploataciju iz Vilića, a TIM kompanija uredno izmiruje svoje obaveze,“ kaže Mitrović. On postavlja pitanje: kako je moguće da, uprkos obimnim gradskim i infrastrukturnim radovima poslednjih godina, inspekcije i komunalna policija ili ne rade svoj posao ili ne žele da ga obavljaju iz njima poznatih razloga.
Pljevaljski građani nisu do kraja upućeni u nelegalnu eksploataciju kamena
U najnovijoj anketi sprovedenoj među stanovnicima opštine Pljevlja, istraženo je njihovo poznavanje i stavovi o problemu nelegalne eksploatacije kamena na teritoriji opštine Pljevlja. Rezultati ankete pokazuju da značajan broj građana nije potpuno upućen u ovaj problem.
Na pitanje da li su svjesni postojanja mjesta u opštini Pljevlja gdje se nelegalno vrši eksploatacija kamena, 60,74% ispitanika je odgovorilo potvrdno, dok je 39,26% negiralo svijest o ovom problemu. Ovo ukazuje na nedostatak informisanosti i možda na nedovoljno efikasnu komunikaciju nadležnih organa prema javnosti o ovom pitanju.
Interesantno je da većina anketiranih takođe nikada nije prijavila nelegalnu eksploataciju kamena nadležnim organima, sa 94,81% ispitanika koji nisu preduzeli ovu akciju, dok je samo 5,19% to učinilo. Ovo može biti rezultat ili nedostatka direktnog susreta s ovim problemom, ili pak opšteg stava neaktivnosti u rješavanju zajedničkih problema.
Kada je riječ o kupovini mljevenog kamena, 62,22% ispitanika koji su izvodili građevinske radove naveli su da su materijal kupovali na građevinskim stovarištima, 28,89% nije izvodilo građevinske radove, dok je samo 8,89% kupovalo kamen od kompanija sa koncesijama. Ovo može ukazivati na to da potrošači nisu dovoljno informisani o važnosti podrške kompanijama koje legalno posluju i imaju koncesije.
Što se tiče zakonskih posljedica, 63,70% ispitanika nije upoznato sa zakonskim posljedicama nelegalnog korištenja kamena, dok je 36,30% upoznato sa posljedicama. Zabrinjavajuće je i da 89,63% anketiranih nema konkretne dokaze, poput fotografija, koje bi ukazale na lokacije nelegalne eksploatacije, dok ih 10,37% ima.
U svjetlu ovih rezultata, postaje jasno da je potrebno intenzivirati napore na edukaciji građana o posljedicama nelegalne eksploatacije prirodnih resursa, te o važnosti prijavljivanja takvih aktivnosti nadležnim organima. Također, potrebno je osnažiti transparentnost i komunikaciju između građana i nadležnih organa kako bi se zajednički suprotstavili ovom problemu.
Birokratski lavirint i neodgovornost
Mitrović je lično pokušao da prijavi nelegalnu eksploataciju, ali bez uspjeha. „Išao sam od vrata do vrata, ali svi su se izjasnili kao nenadležni,“ zaključuje on, ukazujući na očiglednu neefikasnost i pasivnost nadležnih organa u suočavanju sa ovim ozbiljnim problemom.
„Kada sam se obratio građevinsko-urbanističkoj inspekciji, rekli su mi da to nije u njihovoj nadležnosti. Ista stvar se dogodila sa poljoprivrednim i šumarskim inspektorima, a službenici za zaštitu prostora samo peru ruke,“ kaže Mitrović. „Svi prebacuju odgovornost jedni na druge, iako je na papiru sve jasno definisano: ako je zemljište poljoprivredno, nadležan je poljoprivredni inspektor, a ako je šumsko – šumarski.“
Mitrović ukazuje na očiglednu i lako uočljivu prirodu ovog problema. „Ne trebaju vam vještaci da bi se utvrdilo šta se desilo. Dovoljno je izmeriti dužinu, širinu i dubinu iskopanog prostora,“ objašnjava on.
Jedan posebno alarmantan slučaj nelegalne eksploatacije kamena u opštini Pljevlja dogodio se blizu sela Boljanići, pored magistralnog puta na lokaciji poznatoj kao Nula. „Tamo je otvoren kamenolom za radove na putu Pljevlja–Metaljka, bez ikakve legalne oznake. Izvođač radova bila je kompanija ‘Crnagoraput’, a podizvođač ‘Imperijal’,“ kaže Mitrović. On dodaje da je prvobitna vrijednost radova iznosila 12,1 milion eura, ali niko od predstavnika vlada Duška Markovića, Zdravka Krivokapića i Dritana Abazovića, koji su obilazili radove, nije postavio pitanje o izvoru kamena.
„Interesantno je da tokom tendera za izgradnju ovih puteva, uključujući i puteve Pljevlja-Mijailovica i Maoče-Mijakovići, nije bilo obavezno navesti mjesto eksploatacije kamena, iako je cijena mljevenog kamena vjerovatno bila uključena u ukupnu vrijednost radova,“ naglašava Mitrović, ukazujući na lakoću kojom se može zaraditi na nelegalnoj eksploataciji.
Poziv na Akciju: Mitrović traži Intervenciju Tužilaštva u borbi protiv nelegalne eksploatacije
Milorad Mitrović, predsednik NVO „Ekološko društvo Breznica“, apeluje na tužilaštvo da istraži navode o nelegalnoj eksploataciji kamena u Pljevljima. „Podignuta je velika prašina oko zaštite Morače i Tare, ali konkretnih efekata nema. Država ne pokazuje ni volju ni želju da se ozbiljno pozabavi ovim problemom, koji usporava put Crne Gore ka Evropskoj uniji. U igri je veliki novac, koji se lako zaradi, a zauzvrat osigurava ‘naklonost’ nadzornih službi,“ ističe Mitrović.
On naglašava jednostavnost ovog nezakonitog procesa: iskopavanje, drobljenje i prodaja kamena sa minimalnim troškovima, ali ogromnom zaradom. „Za poslednjih sedam-osam godina, samo na osnovu koncesionih naknada, trebalo je uplatiti oko pet miliona eura, od čega bi oko 3,5 miliona pripalo opštini. To znači deset kilometara manje azbestnih cijevi u pljevaljskom vodovodu. Zarada onih koji vrše nelegalnu eksploataciju je očigledna. Pljevlja nisu toliko velika da se to može sakriti. Da postoji volja, tužilaštvo bi lako moglo da stane na put ovom problemu, ne samo u Pljevljima već u svim opštinama u Crnoj Gori,“ zaključuje Mitrović.
Lokalni Putevi se nasipaju iz pozajmišta
Situacija nije bolja ni u oblasti održavanja lokalnih puteva. Opštinsko preduzeće, koje se bavi održavanjem i zaštitom lokalnih puteva, ne plaća koncesione naknade za njihovo nasipanje, koristeći tzv. pozajmišta. „Naše lokalno preduzeće je u teškom stanju, ali radimo na njegovom oporavku i nadamo se skorom izlasku iz krize,“ izjavio je predsednik opštine Pljevlja, dr Dario Vraneš. „Tačno je da se putevi nasipaju iz pozajmišta. Nasledili smo takvo stanje, ali to ne znači da će se tako nastaviti. Imamo dugoročne planove i Opštini je potrebna asfaltna baza. Uvjeravam vas da ćemo postupiti po zakonu kada su u pitanju koncesije,“ dodao je Vraneš.
Teška borba malih preduzetnika u sektoru eksploatacije kamena
U nastojanju da bolje razumijemo kompleksnost tržišta kamena u Crnoj Gori, posebno u Pljevljima, obratili smo se jednom lokalnom vlasniku stovarišta koji je želio da ostane anoniman. Njegove tvrdnje bacaju svijetlo na visoke cijene kamena i pijeska za građane, koje su rezultat birokratije i moguće korupcije.
„Kamen je svuda oko nas, ali ga građani Pljevalja plaćaju najskuplje u državi. Cijena kubika drobljenog kamena u Pljevljima varira između 28 i 30 eura, dok je isti proizvod u Beranama i Prijepolju dostupan za 14-15 eura po kubiku. Što se tiče riječnog pijeska, u Srbiji košta 10-12 eura, ali ga u Crnoj Gori plaćamo 50 eura,“ izjavio je vlasnik stovarišta. Prema njegovim riječima, ove cijene su posledica državne zabrane eksploatacije iz rijeka, a ne zbog zaštite okoline, već zbog interesa uvoza iz Albanije.
Ova situacija otežava poslovanje malih preduzetnika u sektoru. „Da biste dobili koncesiju, potreban vam je početni kapital od milion eura, plus dodatna oprema kao što su bageri, utovarivači, drobilice, mnogo zaposlenih, i razna skupa ispitivanja. To je gotovo nemoguće za male preduzetnike,“ objašnjava vlasnik stovarišta. On navodi primjer prijatelja iz Berana koji sedam godina čeka na dozvolu za eksploataciju.
Zbog ovih prepreka, mnogi vlasnici stovarišta su primorani da uvoze materijal, što dodatno povećava troškove. „Kupujem pijesak iz Srbije za 11 eura po kubiku, ali ga moram prodavati za 50 eura zbog visokih troškova transporta i raznih nameta,“ kaže naš sagovornik.
