PLJEVLJA IZNAD SVEGA
Već godinama imam stav da posao u drvnoj industriji u Pljevljima ne može bolje raditi niko drugi do privrednici iz našeg grada. Oni dugo vremena rade taj posao, imaju znanje, iskustvo, mogućnosti, danas i ozbiljne proizvodne pogone, mehanizaciju i obučene radnike kojima isplaćuju zarade. Izmirivali su i koncesione naknade u ugovorenim rokovima, a cijene za kupljenu građu bile su 3-4 puta veće, od cijene koju je imala oligarhijski pozicionirana Vektra Jakić.
Šumsko bogatstvo opštine Pljevlja je najveće u odnosu na ostale opštine u Crnoj Gori. Ovdje je zastupljena šuma visoke vrijednosti, a u Pljevljima je bitan faktor ekološkog opstanka, ekonomskog i društvenog razvoja. Šuma je izvor mnogih dobara, važan resurs privređivanja, razvoja sela i obezbjeđenja dodatne vrijednosti. Pljevaljske šume su među najprirodnijim, najraznovrsnijim i najzdravijim na Balkanu. Šume apsorbuju ugljen-dioksid i pretvaraju ga u organsku materiju, skladištenjem ugljenika u bio-masu.
U Crnoj Gori i regionu, visoko se cijeni kvalitet drveta iz pljevaljskih šuma. Finansijski gledano rudno i mineralno bogatstvo opštine Pljevlja je neuporedivo veće, ali je šumsko bogatstvo daleko značajnije, zato što je obnovljivo.
Bogata je tradicija u primarnoj i finalnoj preradi drveta u Pljevljima. Drvna industrija počela je sa radom odmah nakon II svjetskog rata. Kombinat Velimir Jakić bio je najveći u svojoj oblasti u Crnoj Gori i jedan od najvećih u Jugoslaviji. U bliskoj prošlosti drvo je, uz kamen, bilo najupotrebljiviji materijal za izgradnju svih vrsta objekata. I danas je drvo nezaobilazno u građevinarstvu, zapravo je najplemenitiji građevinski materijal.
Prema javno dostupnim podacima Plana razvoja šuma za šumsko područje Pljevalja 2018-2027, ukupna površina šuma i šumskog zemljišta u našoj opštini je 102.000 ha, od čega je šumom obraslo 95.200 ha. U odnosu na površinu opštine koja je 134.600 ha, šume zahvataju 71% teritorije. Od svih šuma površina visokih šuma je 58%, a izdanačkih šuma 22%. Ostale površine su niže vrijedne šume i nepristupačne šume Nacionalnog parka Durmitor, koje su na teritoriji opštine Pljevlja. Registrovano je oko 40 vrsta šumskog drveća. Najzastupljenije vrste su smrča 41%, jela 15% i bukva 15%. Četinari su zastupljeni sa 67%, a lišćari 33%. Najveće učešće drvne zapremine je u debljinskom razredu 21-30 cm sa 3.950.000 m³ ili 21%, a onda u razredu 31-40 cm ili 20%.
U državnom vlasništvu je 70% pljevaljskih šuma, dok je u privatnom vlasništvu 30%. Državne šume u pljevaljskom šumskom području podijeljene su u 16 Gazdinskih jedinica.
Kroz šumsko područje prolazi 530 km javnih i oko 670 km šumskih puteva koji se koriste za transport šumskih sortimenata.
Ukupna drvna zapremina poslednjih 20 godina uvećana je za 74%. Sagledavanjem opšteg stanja može se konstatovati da su šume opštine Pljevlja najočuvanije, prije svega sastojine četinarskih šuma. U opštini Pljevlja prosječna drvna zapremina je 268 m³/ha, a visokih prirodnih šuma 380 m³/ha.
Ukupan zapreminski prirast povećan je kod privrednih šuma za 54%. Povećanje prirasta kod visokih šuma je posledica povećanja drvne zapremine, a manji uticaj je imalo povećanje intenziteta prirašćivanja kod pojedinih sastojina.
U državnim šumama je 18.650.000 m³, a u privatnim 2.800.000 m³, što je ukupno 21.450.000 m³ drvne zapremine u dubećem stanju. Od toga smrče je 8.000.000 m³, jele 3.000.000 m³, bora 2.800.000 m³, a preostalo su druge šumske vrste. Privredne šume zauzimaju površinu od 48.000 ha, sa drvnom zapreminom 16.600.000 m³.
Vjerujem da većina vas nije ni znala preciznije, o kakvom bogatstvu se radi. Za kvalitet smo znali, ali kada se sve i kvantitativno sagleda, tek onda se vidi snaga i moć opštine Pljevlja i u ovoj oblasti.
Godišnji prirast je 600.000 m³ ili 7,5 m³/ha. Prirast četinara je 425.000 m³, a lišćara 175.000 m³.
Prosječan prirast zadovoljava stanišne uslove, jer se odnose na sve kategorije šuma, dok je za visoke šume u državnom vlasništvu stanje znatno bolje i iznad je prosječnih vrijednosti.
Šume oko gradske zone Pljevalja nalaze se u pojasu oko gradskog jezgra i prigradskih mjesta. Raspoređene su na padinama okolnih brda koja zatvaraju pljevaljsku kotlinu i površine su oko 400 ha.
Prioritetne funkcije šuma su proizvodna, ekološka i socijalna. Ključni negativni pritisak sprovođenja plana razvoja šuma za šumsko područje Pljevalja ogleda se u nerealizaciji obima planiranih sječa i drugim mjerama.
Poslednjih 10 godina posječeno je 667.000 m³ pljevaljskih šuma. Najviše smrče 429.000 m³, jele 158.000 m³, crnog bora 38.000 m³ i bukve 26.000 m³. Od ovih 667.000 m³ posječenih stabala, najviše je u Gazdinskoj jedinici Kosanica-Tara 108.000 m³, GJ Ljubišnja 95.000 m³, GJ Maočnica 93.000 m³ i GJ Kovač 90.000 m³. Ostale količine posječene su u preostalih 12 Gazdinskih jedinica šumskog područja Pljevalja.
Programom gazdovanja pljevaljskim šumama ukupni godišnji prinos je 190.000 m³ (količina koja se može sjeći), a prosječni zapreminski prirast na godišnjem nivou je 456.000 m³.
Prosječni godišnji obim redovnih sječa u zadnjih 10 godina iznosi 66.700 m³, odnosno 35% planiranih sječa. Dakle, sječe se ne ostvaruju ni približno planiranom obimu.
Projektovani kapacitet prerade oble građe Vektre Jakić navodno je 150.000 m³, a potrebe za pogon peletare oko 50.000 tona drveta godišnje. Ostala drvoprerađivačka privredna društva sa teritorije naše opštine, koja imaju značajniji preradni kapacitet (5.000 do 15.000 m³ drveta na godišnjem nivou) su Jasen, Maradom, Javor internacional, Deljevina, Zeleno borje i drugi.
Neka ne budu sporne dobre namjere zbog odluke da se privatizuje nekadašnji KID Velimir Jakić i da se oblast korišćenja šuma konačno uredi, ali početkom novog milenijuma, izbor je pao na pogrešnog partnera i pogrešne ljude. Od početnog zanosa i entuzijazma, milionskih ulaganja i mučnih momenata sa prezaduženošću investitora i novog vlasnika, dovođenja pogona konačno u radno stanje, epilog je mnoštvo problema. Neispunjavanje ugovornih obaveza, obaveza po osnovu koncesija, mali obim sječe i rada u samom pogonu, izostale plate zaposlenim, stečaj privrednog društva i rasprodaja voznog parka. Ispostavilo se da je sam pokušaj rješavanja problema šumarstva i drvne industrije u Pljevljima, pogoršalo problem, učinilo ga još većim.
Kompanija Vektra nije bila dorasla ovom poslu. Prošlo je već više od decenije, a ništa nije išlo kako treba, očajni podaci u proizvodnji i katastrofalni knjiženi bilansi. Rezultat je bankrot kompanije i zarobljen veliki resurs Pljevalja. Vektra Jakić je prezadužena i propala firma, koja nije izmirivala svoje obaveze. Koncesione naknade prema Budžetu Crne Gore i prema Opštini Pljevlja nijesu redovno izmirivane i uvećavale su se iz godine u godinu. Iz Vektre Jakić mogla su se čuti samo prevarna obećanja da će se ove obaveze izmiriti. Preduzeli smo tada jedinu zakonitu mjeru i blokirali od strane Opštine račune u bankama ovog privrednog društva. To je dalo nevelik rezultat u korist Bužeta Opštine Pljevlja. Zakoni nijesu dozvoljavali dalje korake u naplati potraživanja, inače bi ih preduzeli. Vlada Crne Gore ostala je nijema na ove probleme.
Već godinama imam stav da posao u drvnoj industriji u Pljevljima ne može bolje raditi niko drugi do privrednici iz našeg grada. Oni dugo vremena rade taj posao, imaju znanje, iskustvo, mogućnosti, danas i ozbiljne proizvodne pogone, mehanizaciju i obučene radnike kojima isplaćuju zarade. Izmirivali su i koncesione naknade u ugovorenim rokovima, a cijene za kupljenu građu bile su 3-4 puta veće, od cijene koju je imala oligarhijski pozicionirana Vektra Jakić.
Iskustva organizovanih gradova u svijetu, sličnih Pljevljima, pokazuju da veliki dio lokalnog stanovništva živi od brojnih drvoprerađivačkih pogona. Odlične primjere ima Slovenija.
Rješenje ovih problema, prije svih mora tražiti Vlada, u saradnji sa Opštinom Pljevlja, zdravim privrednicima, Privrednom komorom Crne Gore i drugim adresama. Mada je jasno da bi najbolje i najkorisnije bilo da se korišćenje šuma, ustupanjem koncesija ili drugim konceptom preda, isključivo privrednim društvima iz naše opštine. Neka privrednici iz susjednih opština i regiona koriste šume sa tamošnjih prostora. Benefiti korišćenja pljevaljskih šuma treba da ostanu u Pljevljima.
Punim korišćenjem godišnje dozvoljene sječe, stvorili bi se uslovi dopremanja dovoljnih količina drveta u postojeće pogone, primarne i finalne prerade, domicilnih privrednika. Osim toga razvio bi se i ambijent za otvaranje novih proizvodnih pogona, što bi smanjilo nezaposlenost u Pljevljima. Ovo što daju pljevaljske šume, 190.000 m³ realne godišnje sječe, obezbijedilo bi ukupan promet od najmanje 15 miliona eura. To bi dijelili država, opština, privrednici i ostali u lancu. Opština Pljevlja bi prihodovala samo po osnovu koncesija 2 do 3 miliona eura. Ona je prihodovala po ovom osnovu 2017 godine – 554.000 €, 2018 – 648.000, 2019 – 643.000, 2020 – 931.000, a 2021 – 1.032.000. Svih ovih godina, gotovo cjelokupan iznos uplaćivali su manji koncesionari. Oni su praktično stoprocentno izvršavali svoje obaveze. Vektra Jakić je bila državi i opštini najgori mogući partner. Ugovor o koncesijama ovog privrednog društva trebao je još davno biti raskinut, što je bila odgovornost Vlade, resornog ministarstva i Uprave za šume.
Nećemo u Pljevljima dogurati daleko, nećemo pomjeriti stvari naprijed, ukoliko ne znamo kuda idemo, ukoliko jasno ne postavimo ciljeve, ukoliko ne budemo osnaživali dobre ideje, ukoliko se ne budemo zajedno borili. Ako je rudno bogatstvo Pljevalja potrebno cijeloj Crnoj Gori, onda je ovdašnji cjelokupan šumski resurs, potreban samo i isključivo Pljevljima. Nijesu nam ovde potrebni dovedeni propali biznismeni, struktura ljudi koji su bacili sjenku na napore Crne Gore da postane dio evropskog društva. Kaže se da od neznanja nema većeg mraka, a rjeđe bi se griješilo kad bi onaj što griješi, znao ono što ne zna. Posao u ovoj oblasti najbolje će raditi Pljevljaci. Ova grana privrede spada čak u niskoprofitne. To nije za pohlepne, već za odgovorne, strpljive i vrijedne. Pljevaljske šume Pljevljacima, narednih godina. Ovo je najbolje, najefikasnije i najpravednije rješenje za koje se treba boriti. To će biti naš stav, udružimo se i dajmo snagu zajedno da tako i bude.
Mirko Đačić
