Srpska pravoslavna crkva proslavlja danas Svetog Savu, utemeljivača srpske crkve, države i školstva. Sveti Sava bio je prvi srpski arhiepiskop, svetitelj i prosvjetitelj. Bio je najmlađi sin velikog župana Stefana Nemanje, kršten kao Rastko, a kada se zamonašio uzeo je ime Sava.
Rastko se na Svetoj Gori zamonašio uprkos snažnom protivljenju roditelja koji su mu namijenili vladarsku misiju.
Sveti Sava je 1219. izdejstvovao autokefalnost Srpske pravoslavne crkve, a njegova djela „Nomokanon“ (1220) i „Sinodik pravoslavlja“ (1221) postala su pravni i duhovni stubovi srpske državnosti.
Napisao je manastirske tipike (monaški ustavi) – Karejski, Hilandarski i Studenički. Prevodio je sa grčkog i posrbio važne pravno-teološke tekstove kao što su „Zakonopravilo“ (Krmčija od krma-upravljanje) – što je prevod Justinijanove „Šeste novele“. Taj važan pravni spomenik koji određuje odnose Crkve i države putem takozvane simfonije, tek sa srpskog je preveden na jezike drugih pravoslavnih naroda.
Sveti Sava se smatra začetnikom srpske srednjovijekovne književnosti, pa je stoga i zaštitnik prosvetnih ustanova.
Sveti Sava je ustanovljen za školsku slavu 1840. godine, na predlog Atanasija Nikolića, rektora Liceja u Kragujevcu.
Bio je neobično vješt i u državno-diplomatskim poslovima – 1208. u manastiru Studenica nad očevim tijelom, koje je prenio sa Svete Gore, izmirio je braću Vukana i Stefana i tako je zaustavio građanski rat u Srbiji.
Zajedno sa ocem Stefanom, zamonašenim kao Simeon, sveti Sava je osnovao manastir Hilandar i izgradio još 14 manastira, zbog čega je ostao zabilježen kao ktitor prve srpske duhovne zajednice na Svetoj gori. Sava je preminuo 1235. godine u bugarskom gradu Trnovu.
Njegove mošti su iz Trnova prenijete i sahranjene u manastiru Mileševi 6. maja 1237. godine. Mošti je spalio Sinan-paša 1594. godine na Vračaru. Na tom mjestu sada je spomen-hram posvećen Svetom Savi. Smatra se da su Turci mošti Svetog Save spalili u uverenju da će tako uništiti vjeru i svaki njegov uticaj na Srbe.
Kult Svetog Save veoma je snažan kod svih pravoslavnih naroda.
Narodna vjerovanja i običaji
Postoji i vjerovanje da je loš znak ako na Svetog Savu grmi i da će se sigurno nešto rđavo desiti, pošto su udari gromova izuzetno rijetka pojava zimi. O grmljavini na Svetog Savu govori se i u narodnoj pjesmi “Početak bune na dahije”. Isto tako postoji i vjerovanje da sunčan dan na Svetog Savu donosi blagostanje i srećnu i rodnu godinu.
Iako je današnji dan crveno slovo, na Svetog Savu za kućne poslove uglavnom važi kontra od onoga što je uobičajeno na velike praznike. Baš zato što se stoka u staro vrijeme puštala sama na ispašu, smatralo se da domaćin Savindan treba da iskoristi za sve bitne kućne poslove.
Žene na Savindan smiju da rade kućne poslove, a čak je poželjno da se obavi veliko spremanje. Smatra se i da djeca na Svetog Savu treba da nauče nešto novo, makar neku novu pjesmu, jer će se u suprotnom ulijenjiti i neće dovoljno napredovati cijele godine.
Izvor: kodex.me
