navodnjavanje_310717_tw1024 NVO

Načini navodnjavanja voćaka


Voćnjak se može navodnjavati površinski, orošavanjem, podzemno, i u poslednje vrijeme, sve više kapanjem.

Površinsko navodnjavanje može da bude razlivanje vode po cijeloj površini plavljenje ili u brazdice duž redova voćaka. Plavi se cijela površina kada ima dovoljno vode za navodnjavanje i kada je podesan nagib površine voćnjaka. Ovo je nastariji ali i najprimitivniji način koji ima nedostataka (neravnomjerno vlaženje zemljišta, opasnost od pretjeranog vlaženja, potrebno je mnogo vode za kvašenje plićeg sloja oranice i dr.). Plavi se tako što se određena količina vode iz stalnih razvodnih kanala pušta na određene površine tako da sloj vode leži na površini i infiltrira se u dubinu. Pad zemljišta za ovakvo zalivanje treba da je manji od 2 %. Pored ovih nedostataka i mana ovaj način navodnjavanja ima veliku proizvodnost rada, jer je protok vode, koja se upušta na površinu znatan i iznosi oko 20 l/sek pa se ne moraju praviti brazdice.

image003Navodnjavanje mikrorasprskivačima

Navodnjavanje po brazdicama je najbolji način površinskog navodnjavanja voćnjaka. Odlikuje se ekonomičnim trošenjem vode, raspored vode je ravnomjerniji, izbjegava se obrazovanje pokorice; pravljenje brazdica može se izvoditi mehanizovano pa se može povećati i produktivnost rada. I ovaj način navodnjavanja ima nedostataka (ne može se primijeniti na strmim terenima voda se dovoljno ne razliva u horizontalnom pravcu; za pravljenje i zatrpavanje brazdica treba dosta radne snage, otežana je obrada zemljišta i dr.). Zalivanje iz brazda izvodi se tako što se u obrađenom međurednom prostoru naprave 2-3 (ili više, zavisno od medurednog rastojanja) manjih brazdica U ove brazdice se pušta određena količina vode koja se zatim infiltrira kroz dno i strane zalivenih brazdica. Ovakvo navodnjavanje moguće je na zemljištima sa padom do 3 %. Zalivne brazde mogu se postavit, pod različitim uglom u odnosu na izohipse, pa se na taj način može šire primjenjlvati nego plavljenje. Pored svih nedostataka, ovaj način navodnjavanja voćaka može se preporučiti kad god se može izvoditi bez većih teskoća.

Navodnjavanje voćaka orošavanjem (pomoću vještačke kiše) predstavlja jedan od savremenih načina za obezbjeđenje voćaka vodom. Ovim načinom se izbjegava zabarivanje i zaslanjivanje zemljišta, izostaju troškovi oko pravljenja i zatvaranja brazdica, istovremeno sa zalivanjem rnože se vršiti folijarno prihranjivanje voćaka i dr.

Sistem za navodnjavanje orošavanjem sastoji se iz četiri osnovna elementa: izvor vode i uređaji za crpenje i potiskivanje vode (crpni agregat); razvodna cijevna mreža i rasprskivači. Ovi sistemi mogu biti pokretni, polupokretni i nepokretni. U prvom slučaju premiještaju se crpni agregati, razvodna crijevna mreža i raspskivači, dok se kod polupokretnih premiještaju samo razvodne cijevi i rasprskivači.

Nedostaci zalivanja voćnjaka pomoću vještačke kiše su ti što je vlaženje zemljišta neravnomjerno ako je brzina vjetra veća od 5 m/sek, što usled visoke temperature i suvog vazduha u toku dana s lišća ispari dosta vode, instalacije su relativno skupe, što poskupljuje proizvodnju i dr. Međutim, u novije vrijeme se ovaj način zalivanja voćaka primjenjuje s velikim uspjehom i sve više se koristi u savremenim plantažnim voćnjacima.

Podzemno navodnjavanje sastoji se u tome da se voda u zemljište dovodi pomoću specijalne podzemne cijevne mreže i zasniva se na dobro izraženim kapilarnim osobinama zemljišta. Glavni cjevovod postavlja se ispod oraničnog sloja na dubini većoj od dubine promrzavanja, a iz njega se, na određenim rastojanjirna, bočno granaju razvodni cjevovodi od perforiranih cevi. Kroz te cevi voda ističe u zemljište i kapilarnim putem dospijeva u rizosferu. Podzemne perforirane cevi mogu služiti i za odvođenje suvišne vode iz zemljišta. Ovaj sistem teško je održavati i vrlo su skupe instalacije, pa zato ima vrlo malu primjenu u navodnjavanju voćaka.

Navodnjavanje kapanjem (Draping sistem) u poslednje vrijeme sve više se primenjuje u savremenim plantažnim voćnjacima. Sastoji se iz mreže plastičnih cijevi koje su perforirane i na tim mjestirna imaju ugrađene dizne (kapalice) kroz koje voda, u obliku kapljica, stalno kvasi površinski sloj zemljišta, i dalje prodire u dublje slojeve zemljišta, do zone prostiranja korijenovog sistema. Ovaj sistem navodnjavanja smatra se najsavremenijim i predstavlja kompromisno rješenje između podzemnog navodnjavanja i navodnjavanja vještačkom kišom. Na ovaj način se najbolje štedi u potrošnji voda za zalivanje, jer jedan dio zemljišta se ne navodnjava usled čega je smanjena evaporacija sa površine zemljišta, a takođe i sa površine lišća jer se ono ne kvasi. Ostale prednosti ovog načina navodnjavanja su u tome što se dio zemljišta koji se ne navodnjava manje zakorovljava i nema obrazovanja pokorice; navodnjavanje nije uslovljeno vremenskim uslovima, postoji mogućnost primjene tečnih đubriva i dr.

Nedostatak ovog sistema jeste samo visoka cijena mreže za navodnjavanje.

Radoslav Bele Zečević –  AGRONOM , pripravnik u NVO „Da zaživi selo”