Naslovna NVO Da zaživi selo Organska i integralna proizvodnja voća

Organska i integralna proizvodnja voća

0

Organska poljoprivreda je proizvodnja poljoprivrednih proizvoda bez upotrebe vještačkih materija tokom ciklusa proizvodnj, to jest ne upotebljavaju se mineralna djubriva, pesticidi i vjestačke materije koje djeluju stimulativno na rasti razvoj biljaka, tako da ta proizvodnja ne šteti dravlju ljudi i životinja, a preko pravilnog korišćenja prirodnih resursa dugoročno održava produktivnost agroekosistema i ne oštećuje prirodne ekosisteme. Organska voćarska proizvodnja predstavlja sve proizvodne sisteme koji unapređuju životnu sredinu,socijalne i ekonomske aspekte proizvodnje zdravstveno bezbjednog voća.

Organska proizvodnja voća u svijetu je veoma rasprostranjenja i teži se njenom unapredjenju u cilju očuvanja životne sredine, i stvaranja proizvoda visoke bezbejdnosti i dobrog nutritivnog sastava. U svijetu organska proizvodnja voća je naviše raspostranjena u Australliji i kreće se na nekih 12, 4 miliona hektara, zatim slijedi Evropa sa 7,4 miliona hekrata, Juzna Amerika sa 4,9 miliona hektara, dok su najmaanje povšine u Africi i one iznose svega 0,4 miliona hektara.

image001

Organska proizvodnja voća u svijetu.

Organska proizvodnja voća u Crnoj Gori je na vema malom nivou, i u organske voćnake se pretezno ubrajaju stari tradicionalni voćnaci u kojima se ne provodi komercijalna zaštita protiv bolesti i štetočina.

PRINCIPI ORGANSKOG VOĆARSTVA

Osnovni principi organskog voćarstava su:
1) Proizvodnja zdravog i kvalitetnog voća sa potvrdjenim procesom proizvodnje uz očuvanje životne sredine.
2) Održavanje plodnosti zemljišta.
3) Zaštita bilja i suzbijanje korova fizičkim i biološkim metodama (to jest ne smiju se primjenjivati hemijska sredstva zaštite)
4) Očuvanje biodiverziteta
Organska poljoprpivreda počiva na održivom razvoju koji podrazumijeva sklad tri osnovna životna elementa,

1. Ekološki element, ( pod kojim se podrazumijeva očuvanje zivotne sredine ili poboljšanje njenog ukupnog stanja)
2. Ekonomski element, ( pod kojim se podrazumijeva ekonomska stabilnost i isplativost proizvodnje)
3. Socijalni element, (pod kojim se podrazumijeva održavanje tradicionalnih vrijednosti, zapošljavanje ljudi kroz process proizvodnje, i odrzavanje izvornog ukusa i mirisa proizvoda)

image003

PROIZVODNJA VOĆA PO ORGANSKIM PRINCIPIMA OBUHVATA TRI NAČINA DOBIJANJA VOĆA:

1.SAKUPLJANJE DIVLJEG I SAMONIKLOG VOĆA

Sakupljanje divljeg i samoniklog voca smatra se metodom organske proizvodnje ako staništa, odnosno,oblasti tri godine prije sakupljanja nisu tretirana nedozvoljenim sredstvima,i ako sakupljanje ne utiče na stabilnost prirodne sredine ili održanje vrste. U divlje samoniklo voce mozemo uvrstiti borovnicu, sumsku jagodu, prirodne populacije maline, kupine, ribizle, divlju lijesku, drijenjak, trnjinu i td.

2.PROIZVODNJA U RODNIM ZASADIMA

Prevodjenje konvencionalnih zasada u organske. Zavisno od stanja postojeceg zasada, prelazni period moze trajati od dvije godine do pet godina. Optimalni period je tri godine Ovaj period može da se skrati ako postoji dokaz da zemljište nije tretirano hemijskim sredstvima. Uspješnost proizvodnje zavisi od položaja, starosti zasada,voćne vrste,sorte,razmaka sadnje i primenjene agrotehnike.U ovakvim zasadima ima dosta plodova druge i treće klase ,pa se zbog boljeg plasmana preporučuje prerada dobijenih proizvoda. Najbolji prelaz izmedju konvencionalne i organske proizvodnje je integralni sistem proizvodnje.

3.PODIZANJE VOĆNJAKA

Podizanje vocnjakapo organskim principima je najbolji način organske proizvodnje voća. Bez obzira na način gajenja (konvencionalni,integralni ili organski) voćnim vrstama treba obezbediti optimalne uslove za rast i plodonošenje, prema datim ekološkim uslovima odabrati odgovarajuće voćne vrste i sorte. Prinos i kvalitet plodova zavise od više faktora. Prije podizanja zasada potrebna je pažljiva analiza i planiranje, jer je voćnjak višegodišnji zasad i sve učinjene greške u početku, kasnije je teško ili nemoguće ispraviti.

image005

Organska i konvencionalna jabuka.

USLOVI ZA ORGANSKO VOĆARSTVO

 IDENTIFIKACIJA REJONA (ispitivanje uslova u kojima pojedina voćna vrsta može da ostvari najveću,najkvalitetniju i najrentabilniju proizvodnju, Ispituju se toplota(min.i max. temp.),relativna vlažnost,dnevne temperature,dužina dana i intezitet svetlosti,padavina,brzina vjetra,zemljišni sistem,ekspozicija i nagib terena)

 IZBOR LOKALITETA (potrebno je da ima prostornu izolaciju od mogućih izvora zagađenja ,povoljne ekološke uslove,blizinu većih trzišta(turistička i banjska mesta),hladnjače i preradne kapacitete,dobre puteve i električnu mrežu,vodu za navodnjavanje propisanog kvaliteta. )

 IZBOR VOĆNE VRSTE I SORTE(Skladna kombinacija bioloških osobina voćnih vrsta sa ekološkim uslovima )

 IZBOR SORTE (Zbog specifične organske proizvodnje(zabranjene upotrebe pesticida),osnova pri izboru sorti treba da bude otpornost prema bolestima,štetočinama i nepovoljnim abiotičkim činiocima. )

 SERTIFIKOVANE SADNICE

 UREĐENJE I PRIPREMA ZEMLJIŠTA (zabranjeno rigolovanje, zbog poremećaja hemijsko bioloških parametara zemljišta)

 ORGANIZACIJA ZEMLJIŠNE POVRŠINE(podrazumijeva određivanje veličine parcele, putne mreže, pravca pružanja redova i raspored sorti,formiranje uzgojnog oblika,uredjenje sistema za navodnjavanje,podizanje zastitnih
pojaseva. )

 REZIDBA(Rezidba direktno utiče na početak rodnosti, veličinu prinosa, kvalitet plodova, redovnu rodnost i dugovječnost voćaka. Rezidbom treba da se održi i produži period rodnosti. Jačina rezidbe zavisi od starosti i bujnosti voćke)

 NAVODNJAVANJE ZASADA (Preporučeni načini navodnjavanja za organsku proizvodnju su kap po kap i subirigacija. )

 ODRŽAVANJE ZEMLJIŠTA (Načini održavanja zemljišta u voćnjaku su zelenišno djubrenje,kompostiranje i kameni fosfat,organski otpaci (koštano brašno),zaoravanje biljnih ostataka, primena kreča ili sumpora zastiranje- malčovanje i različite kombinacije zatravljivanja i obrade u redu i međurednom prostoru )

 GAJENJE POTKULTURA (Uslov je da se nadoknade hranljivi elementi ,najcesce se gaje leguminoze koje se okopavaju, pasulj, grasak, boranija i sl.)

 DJUBRENJE I ZAŠTITA VOĆAKA NA ORGANSKIM PRINCIPIMA (Osnova zaštite su preventivne mjere koje imaju za cilj sprečavanje zaraze ili napada štetočina. U organskoj proizvodnji dozvoljena je upotreba đubriva organskog porekla, prirodnih mineralnih i mikrobioloških đubriva,oplemenjivača zemljišta i biljnih preparata. Plodnost i biološka aktivnost zemljišta se održavaju: gajenjem leguminoza,zelenišnim đubrenjem,stajnjakom i drugim organskim materijama)

image007

Organski voćnjak

INTEGRALNA PROIZVODNJA VOĆA

Integralna proizvodnja u osnovi je ekološki usmjeren postupak, gdje je primjena hemijskih sredstava svedena na najmanju moguću mjeru, tako da se unište štetočine ili suzbiju bolesti biljajka, a u isto vrijeme ne naruši čovjekova okolina , i na kraju, u što većoj mjeri sačuva zdravlje potrošača. Obzirom da je u pogledu agro- i pomotehničkih mjera apsolutno intenzivna ista ostvaruje realizaciju maksimalnog prinosa po jedinici površine, a zbog svoje sveobuhvatnosti u pogledu primjene zaštitnih sredstava , pruža i visok stepen zaštite životne okoline i zdravlja potrošača. Apsolutno je, u takvom pristupu, ista ekonomski najisplativija , obzirom da, za razliku od konvencionalnog, ovaj koncept zagovara daleko manju, prognozno-plansku i dozvoljenu primjenu svih oblika
pesticida. Odlike ovog sistema su optimalni prino si po jedinici površine, uz visok stepen kvaliteta i biološku ispravnost konačnog proizvoda, te minimalno moguće rizike od zagađenja, odnosno ugrožavanja stabilnosti sredine.

Pojam Integralne proizvodnje prvu put se pominje i definise 1976 godine u Švajcarskoj, kada je i donesena definicija Integralne proizvodnje u širem smislu i definicije Inegralne proizvodnje po granama poljoprivrede. Šira definicija Integralne proizvodnje glasi: ¨Integralna poljoprivreda je poljoprivredni system koji proizvodi visokokvalitetnu hranu i druge proizvode putem korištenja prirodnih izvora i regulacijskih mehanizama u zamjenu za inpute koji zagađuju okolinu, te koji obezbjeđuje održivu poljoprivredu¨

U okviru ove definicije Integralna proizvodnja voca je definisana kao : “Ekonomična proizvodnja voća visokog kvaliteta, koja daje prioritet ekološki sigurnijim metodama, koje minimiziraju neželjene strane uticaje i primjenu agrohemikalija, sa ciljem povećanja zaštite životne sredine i zdravlja čovjeka¨

CILJEVI INTEGRALNE PROIZVODNJE

1. INTEGRIŠE PRIRODNE I REGULACIJSKE MEHANIZME U POLJOPRIVREDNE AKTIVNOSTI ZA POSTIZANJE MAKSIMALNOG PRINOSA KVALITETNIH I ZDAVSTVENO BEZBEJDNIH PPROIZVODA. (Razumno upravljanje i oprezno korištenje prirodnih izvora može pomoći u zamjeni potrosnih sredstava u proizvodnji kao što su đubriva, pesticidi i gorivo. Ukupna ili djelimična zamjena ovih materijala ne samo da smanjuje zagađenje, već takođe I troškove proizvodnje, te poboljšava ekonomičnost proizvodnje.)

2. OBEZBJEĐUJE ODRŽIVU PROIZVODNJU HRANE VISOKOG KVALITETA I DRUGIH PROIZVODA KROZ EKOLOŠKI BOLJE I SIGURNIJE TEHNOLOGIJE ( IP ima za cilj visokokvalitetne poljoprivredne proizvode, uglavnom kroz ekološki ispravne tehnike koje su sigurne za zdravlje čovjeka.)

3. ODRŽAVA EKONOMICNOST PROIZVODNJE

4. ELIMINIŠE ILI SMANJUJE IZVORE PRISUTNOG ZAGAĐENJA OKOLINE PROIZVEDENOG OD STRANE POLJOPRIVREDE

5.PODRŽAVA VIŠESTRUKE FUNKCIJE POLJOPRIVREDE (MULTIFUNKCIONALNOST) (Poljoprivreda mora zadovoljiti potrebe cjelokupnog društva, što obuhvata i one zahtjeve koji nisu direktno vezani sa proizvodnjom hrane, kao sto je odrzavanje raznolikosti pejzaža, ocuvanje divljih životinja i njihovih stanista, kultivacija zabačenih predjela, odrzavanje tradicionalne proizvodnje. ) Integralna proizvodnja sadrži sve elemente konvencionalnih sistema biljne proizvodnje,stim sto se kod integralne proizvodnje primjenjuje takozvana integralna
zastita, koja podrazumijeva preventivnu zastitu,agrotehničkim, mehaničkim, biološkim i hemijskim sredstvima.

Kod integralne zaštite u biljnoj proizvodnji mora se voditi računa o količini hemijskih sredstava, i vremenu primjene. Kod ovakvog nacina zastite broj hemijskih tretiranja je minimalan, i radi se samo u preventivne svrhe. Kontrolisana upotreba hemijskih sredstava tokom zastite vodi prema ekoloski zdravom proizvodu, i očuvanijoj životnoj okolini.

MJERE ZAŠTITE U INTEGRALNOJ PROIZVODNJI MOŽEMO PODIJELITI NA :

AGROTEHNIČKE- plodored, optimalna setva, prihrana, blagovremeno ugarenje,…
MEHANIČKE- odstranjivanje obolelih grana, mumificiranih plodova, čišćenje kore drveća žičanom četkom,uništavanje biljnih ostataka…
BIOLOŠKE: razmnožavanje i primena prirodnih neprijatelja
( grinje predatori, parazitne osice… )
HEMIJSKE MJERE :
-pesticidi na prirodnoj osnovi (S,Cu) samo koji su registrovani u datim kulturama, u cilju sprečavanja nastanka rezistencije , istovremena primjena više preparata ili rotacija preparata sa različitim mehanizmima delovanja.

Radoslav Bele Zečević
Agronom pripravnik u NVO „DA ZAŽIVI SELO“