Naslovna Vijesti Društvo Kazalište u Pljevljima-tekst o MOSI iz nedeljnika „Nedeljnik“

Kazalište u Pljevljima-tekst o MOSI iz nedeljnika „Nedeljnik“

1

Nasleđe zrači kao beskonačna sadašnjost jer ono inspiriše i poslednje balkanske ratove i njihove odraze posebno je teško na tromeđi, ovdje je najlakše napraviti novu tempiranu smjesu tribalne mržnje, „istorijskih istina“i iščekivanja „drugog poluvremena“ da bi se te nepravde ispravile, a krv namirila. Ali sve može biti i postjugoslovenski psihodelično i cool. Piše Zoran Panović.

I u analima eks YU prostora „tromeđa“ ima posebno mjesto. Formalno, to je tačka dodira – onomad tri republike, a danas tri države ili entiteta, dok je u životu i ideologiji tromeđa nešto mnogo više. Nečija komparativna prednost, ili mana, u zavistnosti od toga da li je rat ili mir. Uzmimo, ilustracije radi jednu tromeđu iz doba mira – onu Srbije, Crne Gore i Bosne i Hercegovine – na linijama od Priboja do Goražda, od Bijelog Polja do Foče , od Rudog i Višegrada do Pljevalja i Sjenice.

Dobro ste osjetili, Sandžak nijansira ovu geografiju. U ratu, život u njoj je balkanski maler, jer je teško naći etnički čistu tromeđu. To je bio opseg djelovanja i Aćifa Hadžiahmetovića u narodu poszantijeg kao Aćif-efendija, i Vuka Kalaitovića u narodu poznatijeg kao Kalait ili Kalča.

Nasleđe zrači kao beskonačna sadašnjostjer ono inspiriše i poslednje balkanske ratove i njihove odraze posebno je teško na tromeđi, ovdje je najlakše napraviti novu tempiranu smjesu tribalne mržnje, „istorijskih istina“i iščekivanja „drugog poluvremena“ da bi se te nepravde ispravile, a krv namirila. Ali sve može biti i postjugoslovenski psihodelično i cool.

U SFRJ miru na tromeđi i nije bilo tako loše, nije baš sve samo tinjalo i čekalo da prsne. Bilo je tu raznih manifestacija od „Prvog grla tromeđe“(misli se na raspjevane momke , ne na bikove) do legendarnih MOSI – Međurepubličkih omladinskih sportskih igara. Na „MOSI tromeđi“ su i Štrpce i Sjeverin. Očas posla  sve se preokrene jer niko ne želi da dočeka „nespreman četr’es’ prvu“, ma kad ona da dođe.

Krenem ti ja prije koju godinu, u društvu nekih Rusa i Engleza, na rafting Tarom. Iz Srbije ulazimo u BiH, i to u Republiku Srpsku, pa iz nje u Federaciju, pa iz nje ponovo u RS, pa onda iz BiH u Crnu Goru. Na Šćepan Polju, blizu ušća Pive u Taru – fri-šop – a u njemu samo cigarete “Lovćen“. Puše „krdžu“ i gledaju Rusi i Englezi u one „državotvorne“ table na putu pa ne mogu da se načude ovoj balkanskoj parodiji Beneluksa.

Osim klasičnih sportova na MOSI je bilo i kamena s ramena. Inače, da ne ispade da su MOSI baš toliko ispod olimpijskog kvaliteta nije se zgoreg podsjetiti atomske odbojke Užice- Foča na MOSI 1986, u Bajinoj Bašti. Zar ne zvuči nadrealno da je tada u košarci, recimo, boje i čast Pljevalja branio Žarko Paspalj. Eh, dragi čitaoci, kad biste samo malo mogli da osjetite atmosferu koju je pljevaljska navijačka ekspedicija tada napravila.

Međuopštinske omladinske sportske igre, čuvene MOSI – sportsko je takmičenje za mlade sportiste iz tri zemlje (nekad federativne jedinice), to jest iz opština sa tromeđe Bosne i Hercegovine ( danas je tu i entitetska BIH stvarnost), Crne Gore i Srbije, koje se održava svake godine.

Na Skupštini udruženja Saveza studenata Jugoslavije 1954. Godine usvojena je inicijativa prijepoljskih studenata da se u okviru „Studentske nedelje“ organizuje „fiskulturni tromeč“ omladine Prijepolja, Priboja i Nove Varoši. Sportisti tri komšijska grada koji su bili pod zonom nadležnosti čuvenog  autobuskog preduzeća „Raketa“ iz Titovog Užica, nadmetali su se u Prijepolju u atletici, fudbalu, odbojci, stonom tenisu i šahu. „Fiskulturni tromeč“kasnije je prerastao u „Sandžačke igre“, a potom i u sadašnji MOSI – „olimpijadu amaterskog sporta“ kako se popularno zove.

Kad pomenusmo „Raketu“, na „tromeđi“ se svašta naslućivalo. Aktuelni urednik informativnog programa RTS Nenad Stefanović, početkom  osmadesetih bio je na praksi u Titovm Užicu kao početnik Večernjih novosti i otkrio  je aferu  da je zbog nesinhronizacije „Rakete“ i „Centrutransa“ iz Foče, nekoliko sela sa tromeđe  odsječeno od svijeta jer nemaju autobusku vezu, Istaknuti državni funkcioner Slavko Šajber mahao je Novostima otvorenim na Stefanovićevoj reportaži u Saveznoj skupštini pitajući glasno: „Drugovi, da li se to nama zemlja raspada?“ Da, to je onaj Slavko Šajber  koji je kao predsjednik Fudbalsko saveza Jugoslavije donkihotski poništio čitavo poslednje kolo Prve lige Jugoslavije u sezoni 1985/86, zbog osnovanih sumnji za namještanje, iako mu je priča se, moćni Stane Dolanc savjetovao da se ne uvlači u to „vrzino kolo“.

MOSI su bile najmasovniji sportski događaj na prostoru bivše SFRJ. Na igrama je učestvovalo i preko tri hiljade sportista iz trideset gradova, Takmičenje se odvijalo u skoro svi olimpijskim (ljetnjim) disciplinama. Rat ih je zaustavio, posle 37. MOSI manifestacije u Foči. Igre su obnovljene 2001. Inicijativa je krenula iz Prijepolja i ponovo je grad na obalama Lima i Mileševke bio domaćin sportistima iz sada tri samostalne države . Na čudan način brzo se obnovio duh zajedništva i privrženosti toj manifestaciji.

Ovogodišnje MOSI bile su 54- po redu. Održane su u crnogorskim Pljevljima od 5. Do 9. Jula. Oboren je rekord: učestvoalo je hiljadu i sto sportista iz 32 grada regiona. Najviše od osnivanja.

Ove MOSI bile su pomalo i kulturološki nadrealne jer su se povodom njih sreli pljevaljski i zagrebački tamburaši, pokazujući da „Jedinstveni kulturni prostor“, zaista ima neobične meandre. Pjesma „ Svi pljevaljski tamburaši“ je kafanski evergrin. Ali otkud tamburaši u Pljevljima? Pa otuda što je  Berlinski kongres 1878. ostavio BiH formalno u sastavu Otomanske imperije, ali je zato odlučeno da na teritoriju BiH i Sandžaka uđu austrougarske trupe kako bi zavele red i mir. Bosna i Hercegovina je bila u planovima Austrougarske monarhije, koje je ona i ostvarila okupacijom 1878. I, konačno aneksijom 1908. godine. Na Berlinskom kongresu velike sile su Austrougarskoj dale saglasnost za okupaciju BiH, ali je aneksija, izvedena bez njihove saglasnosti.

Pljevlja su pripala Austrougarskoj, tačnije pola grada. U toj vojsci služili su Vojvođani i Slavonci koji su tu donijeli taj instrument. U Pljevljima se i danas prepričavaju muzička nadmetanja turskog i austrougarskog garnizona.

Profesor književnosti Ruždija Krupa, rodom iz Pljevalja, koji je životno vezan za Priboj, napisao je „Pljevaljske tamburaše“ iako je uvreženo mišljenje da je to izvorna narodna pjesma. Mnogi Srbi vjerovatno ne znaju da je Ruždija Krupa napisao i „Jedna reka u mom kraju“ koju je proslavio Bora Spužić Kvaka, kao što mnogi Bošnjaci ne znaju da je pjesma „U lijepom gradu Višegradu“,koju su proslavili Himzo Polovina i Safet Isović, napisao  Dragiša Nedović iz Kragujevca.

Eto otkud pjevaljski tamburaši, ali otkud zagrebački u Pljevljima? I to elektrifikirani. Tačnije, otkud Prljavo Kazalište ljeta gospodnjeg 2017. u Pljevljima? Pa, bili gost  revijalnog MOSI  djela sa Crvenom jabukom, Van Gogom i Dejanom Petrovićem i njegovim Big bendom kao hedlajnerima. A u Pljevljima su Jasenko Houra i frendovi stigli iz Brežica u Sloveniji gdje su samo koji dan posije odluke arbitraže oko Piranskog zaliva okupili petanaest hiljada ljudi, i gdje su Slovenci horski pjevali “Ružu hrvatsku“. Sve je lakše kad ne padne krv. Kao što je Srbima i Makendoncima lakše jer nije bilo krvi več su se Milošević i Gligorov lijepo  dogovorili.

Ako je samo život velikog književnika  i filozofa Rdomira Konstantinovića mogao da poveže mjesta koja ništa drugo ne bi povezalo – Ivanjica i Rovinj – onda je zagrebačko Prljavo kazalište povezalo Brežce i Pljevlja dokazujući nadrealizam „jedinstvenog kulturnog prostora“ čija je simpatična i iskrena normalnost neosporna bar koliko je neupitna tabuizirana narativna nesnošljivost.

Čuli su se u Pljevljima i „Crno-bijeli svijet“ i „Marina“ i „Heroj ulice“… Išlo se do međugeneracijskog transa. Houra je davno pokazivao intersovanje za hrvatsku narodnu muziku. Pa se „Prljaverima“ na promotivnom koncertu u maloj dvorani zagrebačkog Doma sportova u jesen 1980. u pjesmi „Mi plešemo“ priključio  tamburaški orkestar. Na „domoljubnom“ osmom studijskom albumu „Lupi petama…“, koji je objavljen 1993, bend postiže, svoj narodnjački zenit sa „Uzalud vam trud svirači“ na kojoj im gostuje tamburaški orkestar iz Vinkovaca. Pjesma postaje ultimativni hit i u Srbiji, a sa vremenom po kafanama Jasenko Houra doživljava sudbinu Ruždije Krupe i Dragiše Nedovića jer običan, nerokerski, narod u Srbiji misli da je ovo “izvorna“ pjesma.

A, je l’ „Kazalište“ u Pljevljima izvelo „Ružu hrvatsku“?, pita me prijatelj kome je čudnije što je Kazalište bilo u Pljevljima nego što je The Cult bio na Gitarijadi u Zaječaru. Pa dobro, ako su je izveli u Beogradskoj areni zašto ne bi  na MOSI u Pljevljima, pitam ga?

 

Pripremio, Danko Gospić učesnik projekta “Povežimo se informisanjem”, koji realizuje NVO “Paradoks” u partnerstvu sa NVO “Informativni centar Pljevlja”, podržan kroz program grant šema Zavoda za zapošljavanje Crne Gore

Izvor: Nedeljnik, Autor: Zoran Panović

1 KOMENTAR

  1. Drago mi je da o nasem gradu, na ovako lijep nacin, pise jedan od najboljih srpskih novinara! Neostrascen. Uvijek kulturan i odmjeren. Nikada ga necete cuti da izjavi ili napise nesto nepristojno ili ostrasceno. Ne pise po bilo cijem nalogu. Tekst Zorana Panovica o MOSI i Pljevljima ima posebnu tezinu i dokaz je da su ovogodisnje MOSI bile mnogo bolje nego sto smo i sami svjesni. Panovic je doajen novinarstva i mozemo biti ponosni da je ovako lijepo pisao o nasem gradu!

Comments are closed.